خود در حادثه شناخته‌شده غدير و احاديث مشهورى چون حديث ثقلين ، منزلت و غدير به روشنى حكايت از اين دارد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در پى تربيت و معرفى فردى شايسته و جانشينى مناسب براى ادامه راه خود بوده است . و شايد بتوان گفت كه با صرف‌نظر از تعاليم غيبى ، آن حضرت با مطالعه شرايط فرهنگى ، سياسى و اجتماعى و به جهت ضرورت ادامه راهش چاره‌اى جز اين كار نداشت . « 1 » البته اين‌كه ذهنيت جامعه از چنين حركتى چگونه و ميزان اقبال اجتماعى به اين سخنان تا چه اندازه‌اى بوده و فرجامش چه شد ، داستان ديگرى دارد . در عين حال ترديدى نيست كه حركت برخى از صحابه در مخالفت و امتناع از بيعت با رقيبان على و طرح جانشينى آن حضرت در روز سقيفه كه مورد گزارش بيشتر مورخان كهن قرار گرفته ، « 2 » و تداوم برخى از مخالفت‌ها ، حركتى حساب شده و با زمينه‌هاى قبلى بوده است ، به ويژه اين‌كه مخالفان اصلى انتخاب ابو بكر در سقيفه افرادى بودند كه بنابر نقل برخى گزارش‌گران ، با على در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نيز انس و الفتى داشتند . « 3 » 2 . تشيع حاصل تحولات و حوادث سياسى و فكرى در ميان مسلمانان نخستين ديدگاه نخست ، تشيع را برخاسته از متن دعوت اسلامى و آغاز آن را همزمان با شكل‌گيرى اسلام مىدانست ، اما اين ديدگاه تشيع را زاييده تحولات و تنازعات سياسى - مذهبى و نوعى انشعاب و افتراق از پيكره اسلام و امت اسلامى به حساب

--> ( 1 ) . براى مطالعه تفصيل اين مطلب نك : صدر ، محمد باقر ، نشأة التشيع و الشيعة . ( 2 ) . براى اطلاع از گزارش‌هاى منابع كهن و متعدّد تاريخى در اين‌باره بنگريد : جعفريان ، تاريخ سياسى اسلام ، ج 2 ، ص 18 - 25 . ( 3 ) . براى اطلاع از مواردى از گزارش تاريخى در اين‌باره نك : محمد جواد مغنيه ، الشيعة فى الميزان ، ص 19 - 30 .