شهرستانى مىگويد : چون شيعيان كوفه ، جواز امامت مفضول و تعريف شيخين را از زيد شنيدند و ديدند او از بدگويى آنها پرهيز مىكند ، او را ترك كردند . و به همين خاطر « رافضه » ناميده شدند . « 1 » بعضى نيز با اختلافات جزئى ، مخترع اين نام را مغيرة بن سعيد دانستند . « 2 » امّا بنابر گزارش ابن مرتضاى زيدى مذهب ، يكى از دلايل اين نام‌گذارى ، ترك محمّد « نفس زكيه » توسط اصحاب زيد بوده است . « 3 » مقريزى خاستگاه تاريخى اين نام‌گذارى را رفض رأى صحابه دربارهء شيخين و نيز مخالفت دسته‌اى از شيعيان با فتواى زيد بن على مبنى بر پرهيز دادن از لعن و ناسزاگويى به شيخين گزارش كرده است . مقريزى در يك جمع‌بندى كلى ، مىگويد : روافض كسانى هستند كه در حبّ على و دشمنى خلفاى ثلاث ، عايشه و معاويه غلو مىكنند . « 4 » جالب‌تر اين‌كه اين عنوان توسط برخى از افراطىهاى اهل سنّت ، حتى بر دسته‌اى كه به رفض عثمان و عيب‌جويى معاويه و عمروعاص پرداختند نيز اطلاق شده است . البته برخى از نويسندگان زيدى نيز تلاش كرده‌اند تا انشعاب در اصحاب زيد و رفض وى توسط پيروان صادق آل محمد صلّى اللّه عليه و آله را نه به جهت مبناى اعتقادى آنان ، بلكه به خاطر ترس از حاكم اموى بدانند . بنابراين نگاه ، استناد مخالفان و ترك‌كنندگان حركت زيد به پيروى از مكتب امام جعفر صادق عليه السّلام و يا امتناع زيد از سبّ و بيزارى شيخين بهانه‌اى بيش نبوده است . « 5 » البته از ديدگاه آنان ،

--> ( 1 ) . شهرستانى ، همان ، ج 1 ، ص 154 . ( 2 ) . اشعرى قمى ، ص 77 - 78 ؛ نوبختى ، ص 62 ؛ اقبال ، عباس ، خاندان نوبختى ، ص 256 ؛ مشكور ، فرهنگ فرق اسلامى ، ص 200 . ( 3 ) . ملطى ، ص 21 . توجه به اين نكته مفيد است كه اتهام شيعيان امامى ( عموما اثناعشرى ) به رافضيگرى از سوى زيديان با حرارت بيشترى عنوان شده است . ( 4 ) . مقريزى ، ج 3 ، ص 407 . ( 5 ) . الحوثى ، بدر الدين ، ص 18 - 20 .