محمد حسن خان اعتماد السلطنه
836
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
شاه و شاه مشغول طرح چهره و هيكل نقاش است ، نيز در آن شمارهء مجله گراور شده است . نامهء دوهوسه كه در آن شماره به ضميمهء اين دو طرح چاپ شده از اين قرار است : يك طراحى از شاه ايران آقاى مدير چون گمان مىكنيد كه انتشار طراحى شاه ايران مورد توجه عموم مردم قرار مگيرد اين طرح را در اختيار شما مىگذارم و لازم مىدانم كه چند نكته را ذكر كنم دربارهء اينكه چگونه اين افتخار را يافتم كه تصويرم به دست شاهنشاه رسم شد و معظمله به مبادلهء هنرى با اين بنده حاضر شدند . شاهنشاه ايران كه ادارهء عاليهء ميدان مانور و تعليم سربازان خود را به بنده محول كرده بودند مىدانستند كه در مدت سه سال اقامت من در كشورشان از طرف وزير فرهنگ ( فرانسه ) به من مأموريتى داده شده بود كه تمام اوقات خارج از شغل نظامى مرا مىگرفت . از علاقهاى كه شاهنشاه ايران به ديدن قسمت اول تحقيقاتم ( يعنى طرح چهرهء بيش از دويست تن از رعاياى ايشان ) ابراز داشتند استفاده كردم و اجازه خواستم تا تصوير خود ايشان را در رأس اين مجموعه قرار بدهم . به اين منظور بود كه اعليحضرت ناصر الدين شاه احضارم كردند و بدون تشريفات مرا به حضور پذيرفتند . شاه با لطف تمام استدعاى مرا قبول كردند و با اشاره اجازهء نشستن روى زمين دادند ؛ و آنچه عنايتى خاص بود اين است كه خود ايشان قلمى آهنى با كاغذ نوشتنى برداشتند و فرمودند درحالىكه من تمثال ايشان را مىكشم خودشان نيز تصوير مرا خواهند كشيد . سه نفر از رجال بزرگ با حال احترام ايستاده و شاهد خاموش اين صحنه بودند و مىتوان حدس زد كه با چه نگاه تعجبى به شاهنشاه خود كه مرحمت فرموده هيكل اين « فرنگى » را رسم مىكرد مىنگريستند . اين طرح با سرعت انجام گرفت . شايد لازم نباشد كه مدح و تحسين تماشاگران را ، خاصه با ديدن كلمهء Duhose كه به خط فرانسوى نوشته شده بود ، توصيف كنم . رجال بزرگ حاضر در جلسه هم مهر خود را بر آن ورقه زدند و توجه و عنايت خاصى را كه من از آن برخوردار شده بودم تأييد كردند . من هم مراتب دمتنان خود را معروض داشتم . اينك طراحى دست شاه و همچنين تصويرى را كه خود من در وضعى كه ذكر كردم از آن مجلس كشيدهام براى شما مىفرستم . دوهوسه ( سرهنگ دوم بازنشسته )