محمد حسن خان اعتماد السلطنه

484

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و بسطام هم بر عهدهء وى محول گرديد كه او نوابى از طرف خود بدانجاها مىفرستاد . در 1285 امارت و رياست توپخانه را نيز ضميمهء مشاغل وى ساختند ، لكن اين‌بار ديگر اجل گريبان او را گرفت و در همان سال درگذشت . اعتضاد الدوله ، محمد مهدى خان ( ص 41 - ص 17 چاپ اول ) پسر بزرگ ميرزا محمد خان سپهسالار و شوهر فخر الملوك دختر بزرگ و اولاد اول ناصر الدين شاه ، در 1275 به‌جاى پدرش كه به وزارت جنگ منصوب شده بود منصب كشيكچىباشيگرى يافت و او در 1282 اين سمت را به محمد ميرزا فرزند خردسال او واگذار كرد . اما چون به‌هرحال اين كار از كودكى چهار ساله برنمىآمد دوباره خودش در 1283 اين سمت را متصدى شد . در 1284 از اين كار بر كنار و دوباره در سال بعد متصدى آن گشت . در 1288 ملقب به اعتضاد الدوله شد و دوباره كشيكچىباشيگرى را به نام پسر خود محمد ميرزا كرد و خود به ايلخانى قاجار معين شد . در سال 1299 از طرف كامران ميرزا به نيابت حكومت قم و ساوه مأمور شد و در سال 1303 حكومت قم و كاشان و ساوه و زرند با او بود و در سال بعد از حكومتهاى مزبور معزول شد . در اواسط سال 1305 دوباره حاكم قم و ساوه شد و در سال بعد حاكم كاشان كه تا سال 1307 در آن سمت بود در حالى كه كاشان تيول انيس الدوله بود . صاحب ترجمه در ماه صفر سال 1307 درگذشت . صاحب ديوان آشتيانى ، ميرزا شفيع ( ص 41 - ص 17 چاپ اول ) پسر آقاسى بيك پسر آقا محسن و برادر ميرزا هادى آشتيانى كه به كمك و مواظبت برادر بزرگ و تربيت شد و در ابتدا در دستگاه عباس ميرزاى نايب السلطنه و در نزد ميرزا محمد على مايل آشتيانى و ميرزا تقى قوام الدولهء آشتيانى وارد خدمت انشاء و استيفاء شد . ترقى او در زمان محمد شاه بود و حتى حاجى ميرزا آقاسى مىخواست او را مستوفى الممالك كند ولى او گفت كه من با ميرزا حسن ( پدر ميرزا يوسف ) عم‌زاده هستم « * » و او از من روزگار بيشتر ديده ، حشمت او را نبايد فروگذارم و اين مقام را نپذيرفت . ميرزا شفيع مردى دانا و آگاه و در فن انشاء و سياق خيلى زبردست و در كار دولت بسيار وارد بود . در سال 1271 يا 1272 درگذشت ( از صدر التواريخ و بامداد به اختصار ) .

--> ( * ) براى شجرهء انساب اين خاندان جدولى كه محمود فرهاد معتمد همراه كتاب « سپهسالار اعظم » ( تهران ، 1325 ) چاپ كرده است ديده شود .