يادداشت ديگر باز هم به ياد دكتر حسين محبوبى اردكانى همكار كم‌مانند و پژوهندهء دانشمند متن كتاب تاريخى و رجالى « المآثر و الآثار » تأليف محمد حسن خان اعتماد السلطنه ( صنيع الدوله ) - كه در دوره‌اى از پادشاهى ناصر الدين شاه وزير انطباعات و صاحب چند منصب ديگر بوده است - به عنوان « چهل سال تاريخ ايران » ( جلد اول ) چاپ و در مقدمهء آن گفته شد كه فهرستهاى ضرورى و يادداشتهائى كه مرحوم دكتر حسين محبوبى اردكانى بر بعضى از مواضيع آن كتاب نوشته است در جلد دوم خواهد آمد . اينك آن وعده به اهتمام و علاقه‌مندى ، « انتشارات اساطير » سرانجام يافته است و در دو جلد ديگر « چهل سال تاريخ ايران » به دسترس تاريخ‌نگاران و پژوهندگان تمدن دورهء قاجارى مىرسد . جلد دوم حاوى يادداشتهاى محبوبى اردكانى و جلد سوم دربرگيرندهء فهرستى است كه من فراهم كرده‌ام . در سالهايى كه « شركت كتابهاى جيبى » به انتشار كتابهاى تاريخى و ادبى روى آورد دوستانى كه در آنجا بودند پيشنهاد مرا براى بنيادگذارى مجموعهء « منابع و اسناد تاريخى دورهء قاجار » به اين منظور و هدف در سلسلهء انتشارات آن شركت پذيرفتند تا تعدادى از كتابهاى اساسى و اسناد آن دوره كه دور از دسترس است به چاپ برسد « * » . از زمره كتابهايى كه قرار شده بود در آن مجموعه به چاپ برسانم تجديد چاپ حروفى « المآثر و الآثار » بود ، ولى چون در آن كتاب به وقايع و اخبار يا نام افراد و اشخاصى اشارت رفته است كه گاه براى خوانندگان ناشناس است از مرحوم دكتر حسين محبوبى اردكانى محقق كم‌نظير در تاريخ قاجار ، درخواست كردم توضيحات و اطلاعات تكميلى مخصوصا نسبت به شرح‌حال رجال مشهور بنويسد تا خوانندگان و مراجعه - كنندگان آن متن بتوانند بىنگريستن به مراجع ديگر ، بر مطلوب خود دست بيابند . خوانندگان توجه دارند كه كتاب مذكور از شرح‌حال شاهزادگان و رجال عارى است مگر آنها كه داراى ذوق ادبى و طبع شعرى بوده‌اند . بنابراين شايستگى داشت كه چنان

--> ( * ) كتابهاى « مسير طالبى » ، « خاطرات و اسناد ظهير الدوله » ، « نامه‌هاى ادوارد براون » ، « سفرنامهء چريكف » در آن مجموعه چاپ شد . « تاريخ مسعودى » و « المآثر و الآثار » هم قرار بود چاپ بشود كه كار از سامان خود افتاد .