محمد حسن خان اعتماد السلطنه

478

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

خواستند خشتهاى طلا را بفرستند مهدعليا او را براى اين كار انتخاب كرد و در بازگشت لقب عضد الملك و مقام مهردارى شاه به او داده شد ( 1285 ) . بعد از فوت امير اصلان خان مجد الدوله دائى شاه او به مقام خوانسالارى رسيد و در سفر فرنگستان در التزام ركاب بود . در 1288 با حفظ مقام خوانسالارى حكومت مازندران نيز به او داده شد و در 1290 ايلخانى ايل قاجار نيز شد و در 1292 وزير عدليه گشت و اين سمت او در سال 1304 نيز تجديد گشت . در وقايع رژى او واسطهء بين دربار و علماء بود ، زيرا شخص مقدس مآبى بود . در قتل ناصر الدين شاه او و امين الدوله تا صبح بر سر جسد شاه نشستند و گريستند و آخر هم شاه را با كفنى كه عضد الملك براى خود تهيه كرده بود كفن كردند . در دورهء سلطنت مظفر الدين شاه ، خان خيلى محترم بود و در موقع مهاجرت علماء به حضرت عبد العظيم و قم شاه او و حاج نظام الدوله را براى دلجوئى آنان به قم فرستاد . محمد على ميرزا هم با اينكه باطنا با خان خوب نبود به ظاهر او را احترام مىكرد و حتى مقصرين سياسى بزرگ را به خاطر او بخشيد . پس از خلع محمد على ميرزا و نصب احمد شاه به سلطنت او را به سمت نيابت سلطنت انتخاب كردند ولى او پس از يك سال و سه ماه در 17 رمضان 1328 قمرى درگذشت . سن او را در هنگام مرگ مهدى بامداد نود سال نوشته است ، ولى اعتماد السلطنه او را متولد 1263 نوشته است و يكجاى ديگر در حوادث سال 1300 مىنويسد هنوز چهل سال ندارد . بنابراين سن عضد الملك در هنگام وفات شصت و پنج سال مىشود . ( به اختصار از روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه و بامداد ) . عضد الملك چندان سوادى نداشت اما خيلى اظهار تقدس مىكرد و در عين‌حال گاهى مردم را هم كتك مىزد و حتى گويند كسى را براى چهل تومان طلب اينقدر زده بود كه مرده بود . به علاوه به قمار هم بىميل نبود و بسيار ثروتمند و خيلى خسيس بود . اعتضاد السلطنه ، عليقلى ميرزا ( ص 41 - ص 17 چاپ اول ) پسر پنجاه و چهارم فتحعلى شاه از زن پنجاه و دوم او يعنى گل پيرهن خانم ، از ارامنهء تفليس معروف به گرجى كه در حدود 1234 متولد شد . جوانى را به تحصيل گذراند و پس از فوت محمد شاه پيشكار خواهرزاده‌اش مهدعليا شد و به اين مناسبت ميان او و ميرزا آقا خان نورى هم دوستى پديد آمد . در 1272 به لقب اعتضاد السلطنه ملقب شد و در 1274 به رياست مدرسهء دار الفنون رسيد و در 1275 اولين وزير علوم ايران گرديد . در موقع احداث نخستين سيم تلگراف در ايران كه مراحل آزمايش آن توسط كرزير « 1 » اطريشى انجام شده بود

--> ( 1 ) Kriziz