محمد حسن خان اعتماد السلطنه

795

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

صاحب ضوابط به تكميل تحصيل مشغول شد و به قصد اصفهان حركت كرد ، ولى محبعلى خان ماكوئى او را در كرمانشاه نگاه داشت و او يك سال در آنجا بود و هم در آنجا متأهل شد و آنگاه به اصفهان رفت در سفر ناصر الدين شاه به اصفهان امير كبير او را به طهران آورد و در طهران مقيم شد و بسبب فضل و كمال و بيان خوش مورد اقبال عمومى قرار گرفت تا اينكه حاج ملا على كنى با او بد شد و او را تكفير كرد . به اين صورت كه بنا بگفتهء يكى از ارباب اطلاع در مجلس روضه‌اى حاجى وارد شد و در حالى كه حاج ملا اسمعيل بالاى منبر مشغول صحبت بود . مردم جلوى پاى حاجى برخاستند و تعارف و صلوات و دستبوسى و اين قبيل مراسم تشريفاتى مدتى به طول انجاميد و مجلس را به‌هم زد و حاجى ملا اسمعيل بنابر ذوق ادبى و عرفانى كه داشت اين شعر حافظ را خواند : مبوس جز لب ساقى و جام مى حافظ * كه دست زهدفروشان خطاست بوسيدن اين مسئله به حاجى ملا على برخورد و همانجا رو به منبر كرده خطاب به حاج ملا اسمعيل گفت « حكمت بكفرك » و طرفداران حاجى دويدند كه حاج ملا اسمعيل را از منبر بكشند و طرفداران حاج ملا اسمعيل به طرفدارى او برخاستند و سپس مجلس بهم‌خورد و حاجى ملا اسمعيل را گريزاندند . اجراى حكم را به زن حاج ملا اسمعيل پيام فرستاد كه عده‌اى طلاب سرودخوانان او را به خانهء داماد بردند و بيچاره حاجى به تبريز رفت و تا دشمنش وفات بگيرد و پس از سرآمدن عده او را به طلبه‌اى تزويج كند و در شب عروسىشان زنده بود در آنجا مىزيست و بعد به طهران آمد و پس از عمرى دراز قريب به صد سال در جمادى الاولى سال 1312 در طهران درگذشت . سال تولد حاجى ملا اسمعيل را آقاى مهدى بامداد 1212 نوشته‌اند لكن اعتماد - السلطنه كه با او دوستى سى و پنج‌ساله داشت در تاريخ 22 رمضان 1307 مىنويسد كه او حالا نود سال دارد و بنابراين سال تولد او مىشود 1217 اعتماد السلطنه متعرض تاريخ وفات او نمىشود . حاج ميرزا احمد اصفهانى ( ص 289 - ص 214 چاپ اول ) پسر ميرزا على محمد شيرازى از طايفهء زنديه كه در شش سالگى پس از برافتادن آن خاندان با كسانش به اصفهان آمد و بعدا در آنجا متأهل شد و اين پسر نصيب او گشت . حاج ميرزا احمد خيلى خوش‌صدا بود و مورد توجه غلامحسين خان سپهدار داماد فتحعلى شاه و حاكم اصفهان قرار گرفت ، بطورىكه براى مجالس تعزيهء خود در طهران هم از او دعوت مىكرد . حاج ميرزا احمد چند سال در طهران بود آنگاه به حج رفت و پس از بازگشت دوباره در اصفهان مقيم شد و در دههء ميان 1280 و 1290 درگذشت