محمد حسن خان اعتماد السلطنه
772
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
تحصيلات به عراق رفت و در بازگشت بهجاى پدر نشست . اما زندگانى زاهدانهاى داشت و پس از مرگ جز خانهاش چيزى نداشت كه آن هم در قبال قرضهاى او فروخته شد . فوت او در دوازدهم رمضان 1312 اتفاق افتاد و نعش او را به نجف فرستاده و در وادى السلام ميان مقام مهدى و ديوار نجف به خاك سپرده شد . ( الذريعه ج 15 ص 15 ، ريحانة الادب چ 2 ج 2 ص 28 ، رجال ايران از مهدى بامداد ج 3 ص 289 ) نظام العلماء تبريزى ، حاج مولى محمود ( ص 217 - ص 161 چاپ اول ) ابن محمد التبريزى و متوفى حدود 1270 و صاحب اخلاق نظام العلماء كه در شب جمعه 11 ذى قعده 1255 از نوشتن آن فراغت يافته و در 1264 چاپ شده است . ( الذريعه ، ج 1 ص 381 ) مير محمد باقر صاحب روضات ( ص 221 - ص 161 چاپ اول ) فرزند مرحوم حاجى ميرزا زين العابدين خوانسارى و متولد روز دوشنبه 22 صفر 1226 در خوانسار و از شاگردان شيخ محمد تقى ايوان كىاى و آقا سيد محمد باقر حجة الاسلام و حاجى كرباسى و آقا مير سيد حسن مدرس و آقا مير سيد محمد شهشهانى و پدر خود حاجى ميرزا زين العابدين بود . خانوادهء او پس از فوت جدش آقا سيد ابو القاسم از خوانسار به اصفهان مهاجرت كرده بودند . صاحب ترجمه علاوه بر فقه و اصول در ادب و انشاء و احاطه بر تواريخ و تراجم احوال نيز قوىدست بود و حتى جواب استفتاء را نيز اديبانه مىنوشت و شعر نيز مىگفت و جمعا نوزده تأليف از او برشمرده شده است كه مهمتر از همه روضات الجنات است كه تاكنون سهبار چاپ شده است . شاگردان زياد نيز داشته است كه يكى از آنها حاج فرهاد ميرزاى معتمد الدوله بوده است و ديگرى مرحوم آقا سيد محمد كاظم يزدى . صاحب ترجمه در شب دوشنبه نهم جمادى الاولى 1313 درگذشت . وى هفت پسر و سه دختر از دو زن داشت و خانوادهء او امروز در اصفهان از خانوادههاى مشهور و صاحب كتابخانهء معتبرى است . براى شرح حال مفصل او رجوع شود به رسالهء زندگانى آيت الله چهار سوقى و مكارم الاثار ج 3 ص 798 - 820 )