محمد حسن خان اعتماد السلطنه

759

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

وجه هند ( ص 206 - ص 152 چاپ اول ) مراد وجوه موقوفهء اود است از ممالك هندوستان كه مىگويند غازى الدين حيدر پادشاه شيعى آنجا براى تربيت طلاب دينى شيعه وقف كرده است و چون انگليسها بر هند مسلط بودند اين پول وسيلهء پيشرفت نفوذ آنها در محافل روحانى عراق و ايران شد . در اوايل امر اين پول را نزد مرحوم شيخ انصارى بردند ولى او چون از وضع خاص آن اطلاع يافت بجز اندك مدتى كه بىاطلاع بود ديگر نپذيرفت و اين دفعه آن را به خانوادهء طباطبائى سپردند و گويا اولين كسى كه آن را پذيرفت همين آقا سيد على است . بر سر اين پول اختلافات بسيار ميان علماى مقيم عراق روى داد و باهم دشمنيها آغاز كردند و حتى اين اختلاف و نفاق به خانواده طباطبائى هم سرايت كرد . علاوه بر اين پول ، پول ديگرى هم به نام پول زنديه توسط انگليسها به خانواده طباطبائى داده شد . وجوه ديگرى هم نظير اين عناوين بود كه وسيله‌اى مؤثر براى پيشرفت نفوذ انگليس در عراق به شمار مىآمد و به قول يكى از مطلعين عراقى « . . . انگليسها با اين پول هند كذائى عراق را فتح كردند . . . » براى تفصيل بيشتر رجوع شود به كتاب هاردينگ وزير مختار انگليس در ايران و نيز به تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس محمود محمود ، ج 6 ص 1741 - 1745 . خانوادهء طباطبائى بيش از همه علماى متنفذ ديگر با انگليسها ارتباط داشتند . حاج ملا رضا استرابادى ( ص 206 - ص 153 چاپ اول ) آخوند ملا محمد رضاى رئيس العلماء از اهل فوجرد و بزرگ شدهء استرآباد و تحصيل كردهء عتبات و از مراجع امور شرعى استرآباد در اواسط دورهء ناصرى . شهادت او در 1285 در زمان حكومت كيومرث ميرزا ملك‌آرا ، در نزديكى آق‌قلعه اتفاق افتاد . شرح حال احتمالى او در « استرابادنامه » ( تنظيم مسيح ذبيحى ) هست . ( ص 182 - 185 ) حاج سيد جواد قمى ( ص 206 - ص 153 چاپ اول ) سيد محمد تقى بن ميرزا على رضاى موسوى قمى مشهور به حاج سيد جواد ( جواد لقب حضرت امام محمد تقى ( ع ) بوده است ) كه از شيخ محمد بن الحاج محمد كزازى قمى اجازه داشته است در تاريخ 1269 ( الذريعه ، ج 1 ص 246 ) .