محمد حسن خان اعتماد السلطنه

441

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

واليه ( ص 34 - ص 11 چاپ اول ) دختر هما خانم ملقبه به والىزاده دختر خسرو خان والى كردستان و نوهء فتحعلى - شاه از دخترش حسن جهان خانم دختر بيست و يكم شاه كه در 1269 يا 1272 - اعتماد السلطنه به اختلاف ذكر كرده است ( ص 184 و 1093 ) - در قصبهء شيان سلطنت‌آباد به وساطت مادر محمد حسن خان اعتماد السلطنه به عقد شاه درآمد و تا 1299 زنده بود و در آن سال در تاريخ 7 جمادى الثانيه پس از شش سال فلج نيم ساعت به غروب مانده درگذشت و او را در قم دفن كردند ( روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 184 ) . واليه زن حسين خان اعتضاد السلطنه پسر ميرزا محمد خان سپهسالار قاجار بود و پس از فوت شوهرش به قول اعتماد السلطنه در ماه ذيقعدهء 1311 به زوجيت آقا عبدى كه آنوقت معتمد الدوله لقب يافته بود ( پسر حاج فرهاد ميرزا ) درآمد ( روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 1098 ) و به قول دوستعلى خان معير الممالك به عقد مهديقلى خان مجد الدوله پسردائى شاه درآمد ( يادداشتهائى از زندگانى خصوصى ناصر الدين شاه ، ص 10 ) و در سال 1315 هجرى قمرى در چهل سالگى درگذشت و شوهر اولش نيز پنج سال پيش از او فوت شده بود . فخر الدوله ، توران آغا ( ص 34 - ص 11 چاپ اول ) مادرش خازن الدوله و زن اول مهديقلى خان مجد الدوله ، زنى بود زيبا ، اديبه و شاعره و خوش‌خط . به مهديقلى خان علاقه پيدا كرد و با او وصلت نمود و در 14 رمضان 1310 به بيمارى سل در 33 سالگى درگذشت . اولادى نداشت . قبرش در حضرت معصومه است و اشعارى از او بر سنگ مزارش كنده شده است . فخر الدوله گردآورندهء داستان امير ارسلان و - زرين ملك است كه اولى به چاپ رسيده و دومى به صورت خطى جزو كتابهاى دوستعلى خان معير الممالك بوده است . اين دو داستان را نقيب الممالك شبها به هنگام خوابيدن شاه براى سرگرمى شاه مىگفته و فخر الدوله از پشت پرده يادداشت و بعدا پاكنويس مىكرده است . نام فخر الدوله را معير الممالك توران آغا ، اعتماد السلطنه تومان‌آغا نوشته است . فروغ الدوله ، تومان‌آغا ( ص 34 - ص 11 چاپ اول ) خواهر پدرى و مادرى فخر الدوله و زن على خان ظهير الدوله صفا عليشاه وزير