محمد حسن خان اعتماد السلطنه
717
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
بود ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 423 ) ناصر الدين شاه گويا اين دو صفت خوب داشته كه غلامباره نبوده است و نظرى هم به زنان مردم نداشته و در مورد زن گرفتن خيلى ساده بوده است . به اين معنى كه در گردشهاى هميشگى خود در روستاها و ييلاق اطراف طهران هرجا دخترى را مىديد و مىپسنديد اعم از آنكه از هر خانوادهاى باشد ، دستور مىداده است به حرمخانه ببرند و ظاهرا هم دخترها هم از اين مسئله نه تنها اكراهى نداشتند بلكه خوشحال هم مىشدند . وزارت قورخانه ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) عنوان اين وزارتخانه ابتدا در مورد رضا خان اقبال السلطنه آجودان مخصوص برادر حكيم الممالك به صورت وزارت ذكر شده است . رياست قورخانهء او در نيمهء رمضان 1301 صورت گرفت ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 344 ) . اما در جمادى الثانيهء 1304 عنوان او وزير قورخانه ذكر شده است . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 555 ) چون او در روز جمعه 9 جمادى الثانيهء 1307 درگذشت مقام وزارت قورخانه به جهانگير خان برادر نريمان خان داده شد . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 780 ) او نيز در روز شنبه 17 محرم 1309 درگذشت و بهجاى وى آقا بالا خان معين - نظام وزير صنايع و قورخانه شد . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 875 ) اينكه در اين كتاب فقط نام آقا رضا خان ذكر شده براى اين است كه اين كتاب در همان اوان وزارت او تأليف شده است . وزارت نظام ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) ظاهرا از ابتكارات ميرزا آقا خان نورى است براى اينكه شأن برادر بزرگتر خود را بالا ببرد ، چه وقتى او به صدارت رسيد ميرزا فضل الله برادرش را كه حاكم قم بود خواست و با لقب وزير نظام به آذربايجان فرستاد و مراد از وزارت نظام رياست دارائى و امور مالى قشون بوده است . پس از ميرزا فضل الله ( متوفى سال 1289 ) محمد ابراهيم خان معمارباشى دائى كامران ميرزا در شوال 1299 به اين مقام منصوب و به اين لقب ملقب شد ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 215 ) و چون در صفر 1309 درگذشت كسى ديگر به اين مقام و لقب معين نشد . وزارت تلگراف ( ص 143 - ص 104 چاپ اول ) در 1293 و به وزارت عليقلى مخبر الدوله كه تا زنده بود به دست او بود .