ابنيه و عمارات عصر ناصرى سرخس ناصرى ( ص 82 س 9 - ص 53 چاپ اول ) به علت حملات و مزاحمتهاى پىدرپى تركمانان به خراسان و على الخصوص به شهر قديمى سرخس ، ناصر الدين شاه در 1275 به حمزه ميرزاى حشمت الدوله دستور داد كه در آنجا يك قلعهء نظامى بسازد ، او نيز اقدام كرد و پس از پايان ساختمان به قدر سه چهار هزار خانواده از ايلات داخلهء خراسان را براى نشيمن ساختن در آن قلعه معين كرد و چهار فوج سرباز و پانصد سوار در آنجا پادگان نهاد و محمد ولى خان سردار خراسان را به فرماندهى آنجا برقرار كرد ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 262 ) . پس از آنكه روسها شهر سرخس قديم را تصرف كردند اين قلعهء نظامى براى ايران جاى سرخس قديمى را گرفت و همه مىدانند كه اين كجا و آن كجا . ساختن اين قلعه پنج ماه طول كشيد و در ربيع الثانى 1276 به پايان رسيد ( حقايق الاخبار ، چاپ 2 ص 249 ) . معلم خانه - مدارس جديد ( ص 82 س 11 - ص 53 چاپ اول ) مدارس جديد را در ابتداى تأسيس معلم‌خانه مىگفتند و در دورهء ناصر الدين شاه جمعا چهار مدرسه از اين نوع تأسيس شد . دار الفنون و مدرسهء تبريز و مدرسهء نظام ناصرى تهران و مدرسه‌اى كه ظل السلطان در اصفهان تأسيس كرد . مارستان ( بيمارستان ) مارستان معرب بيمارستان است و دو بيمارستان در زمان ناصر الدين شاه تأسيس شده است . يكى براى نظاميان در بيرون دروازهء دولت و ديگر بيمارستان سيناى فعلى طهران .