سام خان ايلخانى ، برادر يزدان ورى خان ( ص 66 - ص 41 چاپ اول ) پسر رضا قلى خان پسر امير گونه خان پسر سام‌بيك كرد زعفرانلو و ايلخانى آن طايفه‌اى كه در اواخر سلطنت محمد شاه با برادرش ابو الفيض خان به واسطهء قيام پدرش بر قاجاريه در طهران تحت نظر بودند . يك روز بعد از درگذشت محمد شاه و برهم خوردن اوضاع پايتخت دو برادر از طهران به قصد قوچان مركز حكمروائى پدران خود بيرون آمدند . سام خان كه بر اثر خبط پدر سالها گرفتار بود در كار خود و دولت آزموده شده منتظر فرصتى بود كه به جبران سوابق خانواده خدمتى به دولت و اشتباه پدر را جبران كند . همين‌كه خبر شورش سالار را شنيد ، از موقع استفاده كرده و در سبزوار به حضور سلطانمراد ميرزاى حسام السلطنه رفت و چنان كه مفصلا در حقايق الاخبار ناصرى و ساير تواريخ قاجاريه مندرج است در دفع فتنهء سالار شجاعانه خدمت نمود و به پاس خدمات و زحماتى كه در خراسان متحمل گرديد از ناصر الدين شاه لقب « شجاع الدوله » گرفت ( 1273 ) . علاوه بر اين سالار در دفع محمد امين خان ، خان خيوه هم شركت داشت ( منتظم ناصرى ، ج 3 ص 251 ) . سام خان مردى دلير و بزرگ‌منش بود و در مسئلهء هرات همه جا مورد مشورت قرار مىگرفت و از امرائى بود كه چندين بار در لشكركشيهاى سپاهيان ايران به هرات شركت نمود و هر وقت گرفتارىاى براى والى هرات پيش مىآمد تنها كسى كه مورد اعتماد بود و مأمور خدمت مىگرديد او بود . در وقايع بعد از درگذشت يار محمد خان ظهير الدوله و روى كار آمدن پسرش صيد محمد خان ، سام خان چند بار به هرات رفت و با كمك سواران خود موفق به دفع ياغيان حكومت صيد محمد خان گرديد و در حقيقت نام سام خان با موضوع هرات توأم است ، چه او بيشتر از تمام امراى محلى خراسان براى تسخير هرات و اتصال آن به ايران در دورهء سلطنت ناصر الدين شاه فداكارى و از خود گذشتگى نشان داده است ( سه سفرنامه ، چاپ قدرت الله روشنى ، ص 227 و 228 ) . سام خان در جنگ مرو كه به شكست ايران پايان يافت شركت نداشت و از اين تاريخ تا 1279 از خانوادهء آنها نامى نمىبينيم و در آن سال خبر اعطاى يك قبضه شمشير مرصع به امير حسين خان در منتظم ناصرى ( ج 3 ص 282 ) آمده است و ازاين‌رو به حدس كلى سام خان فوت شده بود و او به‌جاى برادر ايلخانى ايل زعفرانلو شده بوده است و اتفاقا ميوهء همه كششها و كوششهاى پدر و برادر را هم همين امير حسين خان چيده است .