وليعهد بود . در زمان حكمرانى آصف الدوله در خراسان ، عضد الدوله از طرف او توليت آستان قدس را داشت و براى تصدى اين مقام در تاريخ شنبه 15 شوال 1301 اذن مرخصى حاصل كرد و رفت . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 356 ) در 1303 حاكم همدان شد و تا اواسط سال 1308 در آن سمت بود . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 849 ) در 1309 دوباره به همدان رفت ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 895 ) و تا اواخر 1310 حكمرانى آنجا را داشت . وى مؤلف تاريخ عضدى است در شرح احوال و زندگانى خصوصى فتحعلى شاه پدرش و اشاره‌اى به محمد شاه و آقا محمد خان كه يك بار در هند و چندبار در ايران به وضع بسيار بدى چاپ شده است . « * » صاحب ترجمه در سال 1319 درگذشت . وى پدر سلطان محمد ميرزاى سيف الدوله و عبد المجيد ميرزاى عين الدوله و وجيه الله ميرزاى سپهسالار بود . زن او مادر شمس الدوله كه زنى خيلى قديمى و در حرم‌خانه پيش دخترش بود در تاريخ شنبه 14 رمضان 1306 در سنين پيرى فوت كرد . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 649 ) عضد الدوله را « مچول ميرزا » هم مىگفتند . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 96 ) معتمد الملك ، ميرزا حسين خان ( ص 56 - ص 33 چاپ اول ) پسر يحيى خان مشير الدوله و ملك‌زاده عزة الدوله كه در 1288 متولد شد . وقتى ده ساله بود شمس الملوك دختر مظفر الدين ميرزاى وليعهد را كه چهار ساله بود براى او شيرينىخوران كردند . ( شنبه 5 جمادى الاولى 1299 هجرى قمرى ) ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 176 ) اين دختر در دوازده سالگى به مرض ديفترى فوت كرد ( شب پنجشنبه سيزدهم ذى القعدهء 1304 ) و دو دختر از او ماند كه نزد شكوه السلطنه مادر وليعهد بودند . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 580 ) مشير الدوله دختر ديگر وليعهد را براى پسرش خواستگارى كرد و شب شنبه 22 ربيع الاول 1307 عروسى آنها بود و عروس قمر الدوله نام داشت . ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 768 ) و داماد نيز معتمد الملك لقب گرفته بود . لقب مزبور را در 16 جمادى الثانيهء 1299 در نه سالگى به او داده بودند . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 187 ) . پس از ازدواج روز 21 ربيع الثانى 1307 نيز حكومت عراق به او داده شد . ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 697 ) از اين عروس در شب دوشنبه 23 محرم 1308 پسرى نصيب معتمد الملك شد كه

--> ( * ) چاپ تازه‌اى از آن به اهتمام آقاى عبد الحسين نوائى انتشار يافته است . ( تهران ، 1355 )