محمد حسن خان اعتماد السلطنه
يادداشت 18
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
افضل التواريخ نقل كرده است من در حاشيهء صفحهء 664 آوردهام . ص 173 - سطر 13 : مقدارى از كتابچههاى روزنامهنويسى ناصر الدين شاه باقى است و در كتابخانهء سلطنتى و بيوتات نگاهدارى مىشد . موقعى كه مرحوم دكتر مهدى بيانى بر آنجا رياست داشت آنها را ديده بودم . اميدست كه محفوظ بماند و اجازهء انتشار آنها داده شود . ص 173 - سطر 20 : منتخب السلطان حاوى اشعار سعدى و حافظ به انتخاب ناصر الدين شاه و به خط كلهر در 1289 ق . چاپ سنگى شده است . منتخب مثنوى هم به انتخاب ناصر الدين شاه در 1294 ق . به اهتمام اعتماد السلطنه به چاپ رسيده است . ص 174 - سطر 16 و 252 : از عقد اللئالى نسخهاى عالى مرحوم حسين نواب ( نوهء نواب طهرانى ) در اختيار داشت . نسخهاى در كتابخانهء ملى هست و عكس آن در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران . آقاى دكتر اصغر مهدوى نسخهاى ناقص از آن دارد همچنين آقاى مهندس محمد حسين اسلامپناه ( كرمان ) هم اوراقى چند از آن دارد ( راهنماى كتاب 19 : 910 - 912 ) . براى احوال و نگارشهاى بدايع - نگار به مقالهء محمد تقى دانشپژوه مراجعه شود ( راهنماى كتاب ، 20 : 906 - 909 ) . ص 225 - سطر 18 و 274 : ميرزا على خان منشى بعدها لقب صفاء السلطنه گرفت . براى سرگذشت او به مقدمهء محمد گلبن بر سفرنامهء مشهد - نايين - تهران او مراجعه شود به نام « گزارش كوير - سفرنامهء صفاء السلطنهء نائينى - تحفة - الفقراء » ( تهران ، 1366 ) . ص 254 - سطر 24 : ميرزا حسن خان منشى اسرار منشى و محرم اسرار ميرزا حسين خان مشير الدوله ( سپهسالار اعظم ) و در سفر سفارت او همراه بود . شرح آن مسافرت را به تفصيل و با كيفيتى جغرافيايى و تاريخى مرقوم داشته و به تبصرة - المسافرين موسوم ساخته است كه اينجانب تصحيح آن را چند سال است آغاز كرده و اميدوارست كه به زودى به چاپ بسپارد . ص 259 - س 6 : يادداشتهاى زندگى و سرگذشت عباس ميرزا را آقاى دكتر عبد الحسين نوايى چاپ كرده و دو بار چاپ شده است به نام « شرح حال عباس ميرزا ملكآرا » . ص 259 - س 13 : از عبد العلى خان اديب الملك دو سفرنامه مانده است يكى به نام دافع الغرور كه شرح مسافرت و مأموريت اوست به آذربايجان در سال 1273 كه من چاپ كردهام ( تهران ، 1349 ) و ديگرى سفرنامهء عتبات اوست به نام دليل - الزائرين كه آقاى مسعود گلرازى چاپ كرده است ( تهران ، 1364 ) . ص 263 - س 11 : از ميرزا علينقى مشير لشكر يادداشتهايى ادبى - تاريخى و شخصى در يك دفتر مانده است و نسخهاش در اختيار دوست فاضل جلال بقائى نائينى ( شاعر آزادهء آن شهر ) بود كه براى كتابخانهء مركز استاد دانشگاه تهران عكسبردارى كردهام .