كمال الملك ، ميرزا محمد خان غفارى ( ص 48 - ص 25 چاپ اول ) يعنى محمد غفارى كمال الملك پسر ميرزا بزرگ كاشانى و برادرزادهء ميرزا - ابو الحسن خان صنيع الملك از شعبهء نقاشهاى خاندان غفارى كاشان و متولد 1268 در آن شهر . در سيزده سالگى از كاشان به طهران آمد و وارد دار الفنون شد . به زودى استعداد او در نقاشى ظاهر شد و شاه نيز او را مورد تشويق قرار داد و جزو پيشخدمتان دربار درآورد و نقاشباشى كرد . در 1310 ملقب به كمال الملك شد و در زمان سلطنت مظفر الدين شاه براى تكميل هنر نقاشى به ايتاليا و فرانسه رفت و مظفر الدين شاه او را در فرانسه ديد و به او دستور داد كه به ايران برگردد . پس از بازگشت به ايران به ايجاد هنرستان نقاشى و مجسمه‌سازى پرداخت و چند تن از مستعدان و هنرمندان را تحت مراقبت و تربيت خود قرار داد كه همه نقاشان خوبى از كار درآمدند تحولات اوضاع نگذاشت كه اين مدرسه داير بماند . تدين وزير معارف وقت اسباب دلسردى او را فراهم آورد و كمال الملك مدرسه را بسته تابلوها و اسباب كار خود را برداشته به نيشابور رفت . در نيشابور يكى از اعيان محل قدر او را دانست و از او صميمانه پذيرائى كرد و او همچنان در نيشابور بود تا در مرداد 1319 شمسى در نود و پنج سالگى در حسين - آباد نيشابور درگذشت و در بيرون مقبرهء عطار دفن شد . كمال الملك در كار نقاشى بسيار با استعداد و داراى ذوق و قريحهء لطيفه‌گوئى و مضمون پردازى نيز بود . فوق العاده غنى الطبع و علاقه‌مند به خاندان سلطنتى قاجاريه على الخصوص پادشاه مربى خود ناصر الدين شاه بود . بخشى از آثار گرانبهاى او من جمله صورت عضد الملك و ذكاء الملك بزرگ در كتابخانهء مجلس شوراى ملى است . گرچه هنوز به دقت در شرح احوال و آثار او تحقيق نشده لكن مرحوم دكتر قاسم غنى در مجله‌هاى يادگار و يغما و مير محمد حجازى در كتاب مردان خودساخته و آقاى عبد الحسين نوائى در مجلهء اطلاعات ماهانه شرح احوال او را نوشته‌اند . كمال الملك از افتخارات هنرى ايران است . « * »

--> ( * ) نخستين شرح حال مفصل و خوبى كه دربارهء او نوشته شده از حسنعلى وزيرى است ( تهران ، 1322 ) كه اخيرا هم تجديد چاپ كرده‌اند ( تهران 1364 ) . عكس قسمتى از تابلوهاى كمال الملك به تفاريق در مجله‌ها و كتاب‌ها چاپ شده است . همچنين يك مجموعهء مستقل از پرده‌هاى كار او به چاپ رسيده است با مقدمهء محمد گلبن ( تهران ، 1362 ) . مجلهء آينده در سال نهم ( 1362 ) انتشار خود شرحى را كه مرحوم محمد على فروغى ( ذكاء الملك ) به خواهش دكتر قاسم غنى نوشته بود از روى يادداشتهاى دكتر قاسم غنى ( چاپ لندن ) به چاپ رسانيد و متعاقب آن چند عكس از كمال الملك كه در جايى چاپ نشده بود و از خوانندگان