محمد حسن خان اعتماد السلطنه
534
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
محمد ولى ميرزا شاهزادهاى درس خوانده و اهل علم بود . در يزد مدرسهاى ساخت و موقوفاتى براى آن تعيين نمود . به دستور او عدهاى از علماى يزد به ترجمه و تأليف كتبى چند پرداختند . « * » در موقع اقامت در مشهد علوم رياضى و نجوم را نزد مولانا آقا ابو محمد خلف شيخ حسين مشهدى تحصيل مىكرد و در همين كتاب المآثر و الاثار داستانى از پيشگوئى او دربارهء وليعهدى مظفر الدين ميرزا هست . شاهزاده در 1281 در هفتاد سالگى در طهران درگذشت . وى داراى چهل و شش فرزند يعنى بيست و شش پسر و بيست دختر بود . وزير نظام ، ميرزا فضل الله نورى ( ص 46 - ص 22 چاپ اول ) از همه جهات برادر بزرگ ميرزا آقا خان نورى بود . در 1209 متولد شد و در زمان محمد شاه مدتى حاكم قم بود . در سال 1261 كه ميرزا آقا خان برادرش به واسطهء ارتباط با بيگانگان و مخالفت با حاجى ميرزا آقاسى تنبيه و از دربار رانده و به كاشان تبعيد شد ميرزا فضل الله را هم با او به كاشان فرستادند . پس از عزل و قتل امير كبير به دستيارى برادرش وزير نظام شد و به آذربايجان فرستاده شد و در همان اول كار شروع به گرفتن پول و تأمين آتيه كرد . اندكى بعد سمت وزارت و پيشكارى حمزه ميرزا حشمت الدوله به او داده شد . در رمضان 1270 بهسمت نيابت توليت آستان قدس رضوى منصوب شد و وزارت فريدون ميرزاى فرمانفرما نيز به او محول گشت و دو سال در اين دو سمت بود . در 1273 مجددا پيشكار اردشير ميرزا حاكم آذربايجان و رئيس امور نظام آن سامان شد تا اينكه در 1275 با عزل برادرش او نيز به كلى از كار بر كنار شد و در 1289 در هشتاد سالگى به حصبه درگذشت . در تاريخ نو جهانگير ميرزا ( ص 279 و 280 ) داستانى راجع به اين شخص و شاهزادهها هست كه خصوصيات اخلاقى او را مىرساند . مؤيد الدوله ، طهماسب ميرزا ( ص 46 - ص 23 چاپ اول ) پسر دوم محمد على ميرزاى دولتشاه كه پس از فوت پدر در دستگاه عموى خود
--> ( * ) براى اطلاع و تفصيل از وقايع حكومت او در يزد و فهرست كتبى كه به نام او تأليف و ترجمه شده به « جامع جعفرى » تأليف محمد جعفر طرب نائينى ، به كوشش ايرج افشار ( تهران ) ، 1353 ) مراجعه شود .