محمد حسن خان اعتماد السلطنه

87

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

جوارى و بحيرهء عريض عميق زخار و فوارات فياض و جداول سرشار و قطعات متجاورات عامر به اصول اشجار مثمر و نباتات ريان و . . . برشحات كافور و كوثر و تربت طيب و نسيم عليل و مياه منشعب از تسنيم و سلسبيل ، و اين يادگار و آبادانى و اساس محروس جاودانى پس از قصر قديم نياوران به زمانى ايجاد و بنياد گرديد . چه قصر قديم قصبهء نياوران شميران اگرچند از هرجهت در نهايت امتياز است على - الخصوص از بابت چشم‌انداز ولى چون در دامنهء كوه البرز افتاده شمالش به علت ارتفاع كوه مزبور مسدود و مستور مىباشد لهذا همواره مركوز خاطر خطير شاهنشاه زمان و زمين و قهرمان الماء و الطين اين بود كه در شميران عمارتى ملوكانه احداث گردد كه جهات چهارگانه‌اش فراخا و باز و در صفا و دلگشائى از ساير عمارات ييلاقى ممتاز باشد . پس همين جلگهء نزديك قريهء رستم‌آباد براى اين بنيان و بنياد اختيار و انتخاب افتاد و والد نگارنده را در احياء و غرس و عمارت و تأسيس اين اثر جليل مساعى جميل است و نامش و مراتب اهتمامش در كتابهء كلاه فرنگى با تاريخ اتمامش منظوم و مرقوم گرديده و سال يكهزار و سيصد و پنج هجرى در اين باغ كه داراى عمارات عاليهء متنوعه است و براى ملتزمين ركاب مبارك هم خارج باغ منزلگاهان دارد به حكم اعليحضرت شهريارى تالارى با نهايت استوارى در طرف جنوب عمارت اندرونى متصل به برج همايونى احداث شد و اين باغ دو رشتهء قنات مخصوص دارد و محيطش يك جا از خشت پخته افراخته شده نزديك يك فرسنگ است . و ديگر اطاق موزه است كه محفظهء اشياء عتيقه و مختزن اعلاق نفيسه مىباشد ، از قبيل احجار كريم و گوهرهاى يتيم و اسلحهء خطير و اوانى بىنظير و بدايع صنايع و ودايع طبايع و آثار خطاطين و مواريث سلاطين و عجايب عالم و مسكوكات امم و غير ذلك از نوادر اشيائى كه امهات طبايع و افكار از توليد اخوات آنها عقيم است و مقومان عقول و اوهام از تعيين ثمن هركدام در تيه حيرت مقيم همانا كليهء اشياء گرانبها از هرقبيل كه در اين اساس گردون كرياس مبارك است از كتب و جواهرات و نفايس ديگر اگر تقويم شود متجاوز از چهل كرور تومان ايران خواهد بود . و ديگر تكيهء دولت است كه به هيكلى مستحدث و شكلى بديع پرداخته شده و از غرهء سال عرب كه حساب تاريخ هجرى بر آن نهاده‌اند هرساله تا ده روز موسم اين مقام كريم است كه رجال دولت بيزوال بر حسب حكم شاهنشاه اسلام‌پناه ارواحنا فداه طبقات طاقات آن را به الوان زجاجات و چراغهاى بلورين و فنون نوادر اشياء و امتعهء ثمين بر آراسته به شعار شريفهء تشيع و مناسك موالات اهل البيت عليهم السلام با ازدحامى عام اقدام و اهتمام مىنمايند ، اين تكيه شكلا مستدير است مشتمل بر سه مرتبه و اگر سردابه‌ها هم به حساب آيد چهار طبقه خواهد بود . تمام بناى آن از آجر سفيد شده در اوقات تعزيه‌دارى روى نيم‌دايره‌هاى سقف آن را كه از چوب است با پرده و چادر مىپوشانند و سطح داخلهء تكيه يك جا كاشى معرق است و زياده از بيست هزار نفر در صحن و