محمد حسن خان اعتماد السلطنه
85
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
بود در آنجا احداث نمود و ثالثا به توسط جناب جلالتمآب مشير الدوله يحيى خان اين قصر جديد در همان موضع انشاء شد و به اين لقب معروف گرديد . و ديگر باغ عشرتآباد است كه بر ظاهر دار الخلافه در سمت شمال شهر جنب شاهراه شميرانات واقع گرديده و از باغات ديوانى ما بين نگارستان و قصر قاجار افتاده و در داخلهء اين باغ عمارات بديع و ابنيهء رفيع و كاخهاى وسيع و كوشكهاى صنيع كه شايستهء شان شاهنشاهان بزرگ همت است ساخته و افراخته شده ، و شروع غرص نهال اشجار اين بوستان مينو نشان خود به يمين مقدس شاهانه شده است . اصل احداث و تأسيس و انشاء اين باغ ديارا و اشجارا به دست بندهء نگارنده شده چنان كه در ضمن اشعار كتيبهء ديوار قصر آنجا از منظومات مقرب الخاقان ميرزا محمد حسين اديب متخلص به فروغى اشعار شده مىگويد : شاخ نشاط كى گشت تاريخ غرس خسرو * كى خسروا نشاندى شاخ اميدوارى سعى صنيع دولت امر خديو اعظم * بخشيده اين بنا را آذين استوارى در اين شعرها مشاراليه چنان كه شفاها شنيده شد از نخست فقط قصد مديح داشته نه نظم تاريخ و بعد از عرضه داشتن اشعار به الحاق تاريخ مأمور گرديده ، پس اگر ماده نسبت به مقام استادى وى نارسا افتاده معذور بوده است . و ديگر باغ گلشن است كه در ميدان عتيق ارگ دار الخلافه بر دو جانب بحيره افتاده و اين ميدان در سابق ازمان مجتمع فضول حوالى و كناسات اهالى مىبود و چون شعاع توجه خاطر خطير خورشيد تأثير به تبديل آن كيفيت و تكميل آن مقام فروتافت ، حالتى يافت كه اينك نزهتگاه عمومى و جاى تماشاى بيگانه و بومى است . سبحان الله « در خيال كس نگردد كانچنان گردد چنين » ، و در اين سنهء 1306 گرمخانه بسيار ممتاز در اين باغ ساخته شد . و ديگر باغ شاه است كه در ميان محيط ميدان مستدير مسابقت ( اسبدوانى ) واقع گرديده ، جاى اين اثر عامر زمينى باير به صورت « فلاة فى حلقة » بود از سبزه و گياه ، نه عينى در او مىنمود و نه اثرى ، و الان از فرط انجم و اشجار و رياحين و ازهار و جداول و انهار و فواكه و اثمار و از اشتمال بر مجسمهء مقدسهء همايونى گويى از بهشت جزوى است و از روضهء رضوان عضوى . اين باغ شش سنگ آب جارى دارد و متجاوز از چهارصد فواره در جداول و درياچهء آن در فوران است . و نيز باغ وحش مختصرى در طرف جنوب آن و چندين كوشك عالى و ابنيهء معتبر در اين باغ ساخته شده . و ديگر باغ طغرليه است كه در سطح زمين شهر رى و پيشروى مزار شيخ بزرگوار محمد بن على بن بابويه صدوق عليه الرحمة واقع شده ، چون برجى كه بر سر تربت طغرل بيك اول سلجوقى است از ابنيهء عتيقه بود و در چنين موقع مخصوص حفظ آن لازم مىنمود بعد از مرمت و اصلاح آن اين باغ بر حسب امر اعلى احداث و احياء گرديد و بنام آن پادشاه مرحوم موسوم گشت .