محمد حسن خان اعتماد السلطنه

30

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

در اين چهل و دو سال سلطنت كرورها در راه محبت اهل بيت نبوت سلام الله عليهم اجمعين خرج كرده‌اند ، قبه‌هاى عالى تذهيب نموده و از روضه‌خوانى و ساير خيرات و مبرات و رعايت جانب علماء و سادات و ساير منتسبان شريعت مقدسه فروگذار نكرده و كمال مراقبت را به كار برده و هرسال تقريبا يك كرور تومان نقدا جنسا به ارباب استحقاق وظايف و رواتب و انعام مىدهند . و در حفظ قوانين شرع شريف چندان مقيد مىباشند كه زمستانهاى بسيار سخت در قلل جبال و شكارگاهها همين‌كه وقت نماز رسد تجديد وضو كرده به عبادت مشغول شوند . در تمام عمر يك بار نمازشان ترك نشده حتى در سفر فرنگ . از چهرهء همايون احدى نمىتواند آثار غضب يا علامت شادى تفرس نمايد ، چه قوهء غضبيه را در تحت اطاعت عقل آورده‌اند و گاه خشم تغيير حالى در وجود مبارك مشاهده نمىشود و بر خلاف پيشينيان با كمال تغير به شتم و كلمات زشت تفوه نكنند . طبعا مايل به سياست نيستند . حتى مقصرين واجب القتل كرها بسزاى خود مىرسند . ميل قلب همايون اين است كه تمام اهل عالم خاصه رعاياى ايران در مهد آسايش مرفه الحال باشند و به وسعت زندگانى كنند . ذكور و اناث اهل مملكت را فرزند خود دانند و خيال ناشايسته هرگز به مخيلهء آن حضرت راه نيافته . در پارسائى و عفت و پاكدامنى در سرحد كمال جاى دارند و اين شيم كريمه را از فرايض مىشمارند . دل و دست مبارك بحر و كان است و در سخا و كرامت مانند ابر و باران . ناطقه آن را وصف نتواند و دراكه حد آن نداند . خواهنده از اين آستان مأيوس نشود ، بلكه احدى از عطاياى وافرهء ملوكانه محروم نگردد . مختصر اينكه چون حكيم على الاطلاق مىدانست در اين عصر تمدن و تربيت و عهد برترى و مزيت كه دول را با يكديگر در ترفع سر مبارات است و ملل را در تقدم ميل مجارات ، ممالك محروسه و رعاياى هوشمند ايران را شاهنشاهى مىبايست كامل هنر و كارآگاه كه با حزم وافر و عزم راسخ و رأى صائب و هوش ثاقب و عقل رزين و فكر متين و بسط يد و شرح صدر و ملكهء نصفت و قوهء مجاهدت به تكميل نواقص امور اين دولت پردازد و ملت تابعهء مطيعهء خود را به راه ترقى و پيشرفت اندازد و كارها بسازد . پاى فضايل و علوم جديده را درين ساحت باز نمايد و در به روى صنايع مستظرفه بديعه گشايد . حوزهء ملك را چون روضهء خلد به اغصان فضايل و اثمار معارف و انوار بدايع و ازهار طرايف بيارايد . مجهولات را معلوم و معضلات را مفهوم و مشكلات را حل و اوامر و احكام را نافذ و مسجل دارد تا مردم اين اقطار نيز از نعماى شاملهء حاليه بهره و قسمت برند و ازين خوان يغما به قدر حوصله و اشتها خورند ، از رقباء بازپس نمانند و خود را به جائى كه بايد و شايد رسانند ، به سربلندى فايز گردند و بين الامم به مزاياى مخصوصه ممتاز و متمايز باشند . انجام اين مهام را ملك علام گوهر پيكر مبارك را با فر ايزدى بيافريد و شمايل بديع همايون را به حليهء كمال و جامعيت محلى ساخت تا مستودع نفسى كريم و قلبى رحيم و روحى فياض و مزاجى