محمد حسن خان اعتماد السلطنه

267

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

آيات و امثال و نوادر و اخبار و اشعار برآراسته است . خدايش از طعامهاى بهشت بخوراند كه به كارى بكر برخورده است و رنجى معتدبه برده . حاج نجفعلى خان جنرال قنسول مأمور مصر اصلا از خطهء خوى من بلاد آذربايجان است . در معقول و منقول و فن ديپلماسى و خط تحرير و صناعات انشاء و فضايل ديگر شخصى است هنرگستر . تأليفات چند از آن دانشمند مسموع ، از آن جمله ميزان الموازين مطبوع افتاده . ميرزا نظام الدين كاشانى مهندس الممالك از برآمدگان عصر جديد و پروردگان اين عهد جاويد است . در لغت فرانسه مهارتى كامل حاصل كرده و در علم هندسه به اعلى الدرجات رسيده و در فنون خويش آثار بس بزرگ گذاشته . و اينك در درالخلافهء طهران از مفاخر مملك ايران و اجلهء مهندسان دوران به شمار مىآيد . و نواب رضوان‌مآب حاج محمد ولى ميرزا ابن خاقان مغفور فتحعلى شاه البسهما الله حلل النور از علماء فن نجوم و شركاء بعضى ديگر از علوم بود . از احكام وى آنچه مؤلف خود از شخص او شنيد و صحتش به رأى العين بديد خبر ولايت عهد حضرت و الا مظفر الدين ميرزا دام ظله العالى است . روزى كه پدر مؤلف حسب الامر مجلس جشن وليعهدى امير محمد قاسم خان عليه الرحمة و الرضوان مىآراست نواب مرحمت‌مآب مذكور بر سبيل نجوى با جمعى كه از آن جمله پدرم بود محرمانه فرمود ( و من هم شنيدم ) كه زحمت اين جشن بيهوده است . مقام ولايت عهد اين دولت از آن شاهنشاهزاده مىباشد كه از بطن كريمهء نواب فتح الله ميرزا شعاع - السلطنه است . فوت وى در شب جمعهء بيست و چهارم جميدى الاخره سال يكهزار و دويست و هشتاد و يك هجرى اتفاق افتاد و جنازه‌اش به مشهد مباركهء رضويه نقل گرديد . ه ميرزا هدايت الله كاشانى لسان الملك ثانى در علم تاريخ از طراز اول به شمار مىآيد و در ادبيات از مشاهير متدربين معدود مىگردد و در قدرت سخن از منظوم و منثور وراثتش از سپهر مرحوم مغفور مسلم است ، كنار على علم و من يشابه ابه فما ظلم . ميرزا هدايت الله وزير دفتر در فن تطبيق ما بين باطن و ظاهر بسيار ماهر است . در تأويل آيات و تحقيق بطون روايات امروز نخستين دانشور اين كشور شمرده مىشود .