محمد حسن خان اعتماد السلطنه

265

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

هنر از فحول اساتيد سلف و خلف معدود مىگرديد . در عناوين مختلف و مضامين متنوع رساله‌ها برنگاشته و به يادگار گذاشته است ، طيب الله تربته . ميرزا محمد على قزوينى متوليباشى آستانهء رضويه ، اوائل عمر در عتبات عرش درجات عراق عرب به تحصيل علوم شرعيه زحمتها كشيد و در فقاهت و علوم ديگر مقامى بلند به هم رسانيد . مدتها در ديوانخانهء عدليه عظمى به قوانين شرع و موازين عرف حكومت و قطع خصومت مىكرد . مدتى است كه اين شغل به فرزند هنرمندش ميرزا محمد شفيع صدر ديوانخانه تعلق يافته و خود به توليت مشهد الرضا ( ع ) كه منصب موروث اوست مىپردازد و كارهاى آستانهء مباركه را موافق ميزان شرع مىسازد و لذا مورد اعتراض ارباب اغراض است . نواب و الا سلطان محمد ميرزا خلف الصدق امام قلى ميرزا عماد الدوله ، از اجلهء افاضل روزگار است و مفاخر دورهء قاجار . تقريبا دوازده سال در خدمت فيلسوف اعظم و استاد مسلم جناب آقا على مدرس سلمه الله به تحصيل مراتب معقول اشتغال داشته و كاملا استفاده نموده و نيز علم رياضى را از حساب و هندسه و موسيقى در نهايت مهارت مىداند و صنعت عكاسى و فن تحرير به سبك معتمد الدوله اصفهانى را هم داراست و در نظم اشعار و غزليات به طريقهء شيخ و غيره توانا است . ميرزا محمود خان مفتاح الملك خلف الصدق ميرزا يوسف مازندرانى فضائل بسيار دارد و در فن خط رمز بشخصه مخترع است . محمود خان ملك الشعراء كاشانى اصلا دنبلى مىباشند و منصب ملكى شعراء را از عهد فتحعلى خان صبا كه در عهد فتحعلى شاه خاقان رحمة الله عليه بود به ارث دارند . اين بزرگوار امروز اولين فاضل ممالك محروسهء ايران است . در فنون ادب و علم حديث و معرفت تفسير و عروض و قافيه و نظم شعر و انشاء رسائل و صناعت تاريخ و سير و محاضرات و ادوات منادمت و مواد محاورهء سلاطين و اساطين به ضميمهء حصافت عقل و اتقان عقيدت و متانت فكر و حسن خلق و خصايص ديگر نادرهء فلك و فرد سيارهء ارض مىباشد . در خط شكسته و تعليق و نسختعليق و صنعت نقاشى خاصه شعبهء جديدهء دورنما سازى روان عبد المجيد و خواجه اختيار و مير عماد و رفائيل با وى به انبازى افتخار مىكنند و در منبتهاى وى بر روى عاج و چوب چون استادان چين ببينند براى سرمشق برگزينند . از آثار آن بزرگوار تاريخى است كه اين ايام حسب الامر در تراجم ارباب القاب دوران سلطنت اين پادشاه مالك رقاب مىنگارد .