محمد حسن خان اعتماد السلطنه
259
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مبذول مىداشت و امروز به اذعان محققين عهد در حل مشكلات و معضلات مسائل هيئت و نجوم با عظماء علماء عصر همسنگ مىباشد . ولى بواسطهء علو شأن و رتبت شاهزادگى كمتر مايل است كه به اين اسم شهره شود . سنين عمر شريفش مقارن تبييض اين نسخهء همايون تقريبا شصت است و همچنان در دار السلطنهء اصفهان توقف دارد و به دعاى دولت و مطالعهء علوم و مواظبت عبادات مىپردازد . نواب اسعد و الا عباس ميرزا ملكآرا از علماء اين دولت مىباشد و مآثر اين مملكت . در علم حديث و فن تفسير و صناعات ادبيه اعجوبهء ادوار است و داهيهء ادهار و امروز از حفاظ كتاب و حمات سنت و حملهء اخبار و اسرار اهل بيت عصمت صلوات الله عليهم اجمعين معدود مىگردد و نيز از السنهء خارجه و فنون جديده بهرى عظيم به هم رسانيده . نواب عبد الحسين ميرزا بن المرحوم مؤيد الدوله در جميع معارف و كمالات وارث پدر بزرگوار است . عبد العلى خان اديب الملك بن اعتماد السلطنه برادر صلبى بندهء نگارنده بود و در سخنسنجى و شعرسرائى مقام استادى و مهارت داشت . از نتايج خاطرش لختى در انجمن آراى ناصرى و گنج شايگان در قلم آمده . ميرزا عليقلى « مصور » در تاريخ تلقب او گفته : « مصور » سر برون آورد و گفتا * اديب الملك شد عبد العلى خان فوتش در سال يكهزار و سيصد و دو به طهران افتاد ، رحمه الله . نواب و الا عبد العلى ميرزا احتشام الدوله خلف الصدق فرهاد ميرزا معتمد الدوله ، اميرزادهء بافضيلت و علم است حقا و در هر بيت صاحب ملكه و اقتدار است صدقا . هم خط را خوش مىنويسد و هم شعر را خوب مىگويد و « عبدى » تخلص مىكند . در حكمت متعاليه و فنون رياضى و كتب عرفا و متصوفه سالها بر استادى العصر و رئيسى البلد ميرزا محمد على قاينى و ميرزا محمد رضا قميشهاى عليهما الرحمه شاگردى كرده است . حاج ميرزا عبد الغفار اصفهانى نجم الملك خلف الصدق استاد الكل آقاخوند مولى عليمحمد معلم رياضى - رضوان الله عليه - است . علوم رياضى ايرانى را خدمت والد ماجد و رياضيات اروپى و بسيارى از فنون جديده را در مدرسهء دار الفنون تحصيل و تكميل نمود و سالها است كه در فنون رياضيهء داخله و خارجه و غيرها به تدريس و تصنيف مىگذراند و آثار قلم آن استاد راد بسيار است و برخى به طبع رسيده و بر حسب حكم همايونى از سالها است كه طبع و انتشار به تقويم استخراجى وى اختصاص و انحصار يافته و گذشته از فنون فضايل خود بشخصه انسانى است كامل ، ذاتا درويش صفت و وارسته و بىتعين مىباشد و به اهل فقر و سير و