محمد حسن خان اعتماد السلطنه

257

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

ر رضا قلى خان امير الشعراء از اعيان و افاضل اين دولت بود . شرح مسافرت او را حسب الامر به خوارزم « 1 » در تواريخ نوشته‌ام . در تاريخ و شعرگوئى و شعرشناسى و تراجم شعراء و عرفاء ميان اقران عديل نداشت . از آثار بزرگوارش يكى فرهنگ انجمن‌آراى ناصرى است كه الحق محققانه پرداخته و در اشتقاقات و اصول لغت فرس و فهلوى اجتهادات صائب كرده ، و ديگر تذكرهء مجمع الفصحاء است كه همانا از سابقين و لاحقين اساتيد ترجمه و نخب منظومات كسى را مهمل نگذاشته ، و ديگر سه مجلد تاريخ صفويه و من بعدهم است كه حسب الامر روضة الصفاء ميرخوند را به آنها مذيل و مكمل ساخته ، الى غير ذلك . مزارش در تكيه‌ايست داخل دار الخلافهء ناصره از سمت شمال غربى ، طيب الله رمسه . ز ميرزا زمان كردستانى لشكرنويس در علم نقطه و معرفت جفر مقامى سامى دارد و بموجب تجارب همى مستخرجاتش موافق واقع مىافتد و از اساتيد صحبت ميرزا احمد جفار كه اعجوبهء روزگار بوده ادراك نموده . ميرزا زين العابدين خان كاشانى مؤتمن الاطباء طبيبى كامل و معالجى ماهر است و در جميع شعب اين فن شريف نهايت حذاقت را دارد ، على الخصوص در اعمال يد و جهات جراحى و امروز كسى كه جامع ما بين دو طريقهء مشرق زمينى و اروپاوى كما هو حقه بوده باشد اوست . و عمدهء تحصيل و تكميل وى در خدمت جناب دكتر طولوزان « 2 » فرانسوى شده . گذشته از فنون اصليهء خويش در دين‌دارى و نيكنفسى و خوشخوئى نيز از اقران ممتاز است . س نواب ارفع و الا سام ميرزا از افاضل دوران و در شعر استاد سخنوران است . اطلاعات و تتبعات و مواد شعريهء او را هيچ‌كس ندارد . در اين فن شريف زحمتها كشيده و اين زمان هم همى در كار است . همهء سخن سنجان اين عهد در حضرت اين شاهزاده خاضعند . در بديهه و ارتجال از فحول رجال است .

--> ( 1 ) - اين مسافرت‌نامه را شارل شفر فرانسوى در قاهره طبع كرده و چند سال پيش به صورت افست توسط كتابفروشى طهورى تجديد طبع شده است . ( 2 ) - Tholozan