محمد حسن خان اعتماد السلطنه
231
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
عراقى ، و ملا شيخ على بروجردى مرحوم ، و آخوند آقا ملا حسين آقا باقر ، و آقا شيخ محمود عراقى سلمه الله كه فعلا در دار الخلافه است ، و مرحوم ميرزا ضياء الدين ساكن قلعه من اعمال بروجرد ، و مرحوم ملا احمد خوانسارى ساكن ملاير كه از اجلهء مجتهدين اين عهد معدود بود ، و ملا محمد على محلاتى ساكن شيراز ، و ملا محمد تقى گلپايگانى ، و حاج سيد على بروجردى و غيرهم من كبراء المجتهدين و حفظة الشريعة و الدين . ملا احمد خوانسارى الاصل ملايرى المسكن در فروع و اصول از صناديد اساتيد و محققين فحول بود . فقه را در خدمت حجة - الاسلام حاج مولى اسد الله بروجردى و غيره و اصول را در محضر شريف العلماء مازندرانى اولا و در مدرس شيخ محمد تقى صاحب الحاشيه ثانيا تكميل نموده است . كتاب مصابيح الاصول و مصنفات ديگرش از علو مقام وى خبر مىدهد . ميرزا ضياء الدين خلف ملا احمد مذكور در دولتآباد ملاير فقها و اصولا تدريس مىكند . برادرش آقا محمد مهدى بن ملا احمد نيز به حفظ حدود شرع مىپردازد و صحبتش در طهران ادراك شده . ملا على نهاوندى مجاور غرى شريف ، محققى است كمعديل و امروز در علوم شرعيه استادى او را همه تسليم دارند . به شهادت اثبات اثبات شده كه اين مجتهد فحل و محقق جليل اشتغال به علم اصول متعارف معمول را تجويز نمىنمايد و مىفرمايد كه اين فن مفنى روزگار و مبطل اعمار قرنهاى بسيار هيچ نبود و فقاهت كريمه همى روز به روز مىفزود ، حاشا كه شارع مقدس به اين اطنابات و اكثارات كه لاشك از تكميل مقام فقاهت عظمى عائق است رضا دهد . آنچه از مسايل حقهء اصوليه در تحقيق احكام شرعيه در كار است اندكى از اين بسيار است ، بلكه يكى از اين هزار . مير سيد حسن مدرس اصفهانى علامهء زمان و محقق دوران بود . گروهى از مجتهدين بزرگ در محضر مبارك و مدرس ميمون وى تربيت يافتهاند . اجل و اكمل ايشان سيد المجتهدين حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاجى ميرزا محمد حسن شيرازى زمانى كه به اصفهان بودهاند ، و كفى بذلك فخرا . ميرزا ابو المعالى بن العلامه حاج محمد ابراهيم كرباسى از اجلهء علماء و جلهء فقهاء معدود مىگردد . آقا سيد محمد باقر سجاسى در قزوين مىنشست و فقيهى فاضل بود .