محمد حسن خان اعتماد السلطنه
224
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
شجرهء اصالت وى ببيند و آن همه علماء و مجتهدين و حفظهء شريعت و دين بنگرد اين آثار و اطوار بديع نداند ، شرف تتابع كابرا عن كابر * كالرمح انبوبا على انبوب ملا محمد ابراهيم كزازى اصلا قمى خاتمة خلف مرحوم حاج زين العابدين مازندرانى است كه عالمى فاضل و دانشمندى بزرگوار بود و از موطن اصلى خويش مازندران به عراق آمده در آستانه توقف اختيار كرده بود و هم عاقبت در آستانهء شريفه به خاك سپرده شد . و پسرش ملا محمد ابراهيم كه فقيهى فاضل و عالمى عامل بود از آستانه به قم رخت گشود و هم آنجا رحلت نمود . ميرزا محمد مهدى كاشانى فقيه نبيه وجيه بود و در دار المؤمنين به امامت جماعت و امر قضاء و حكومت مشغولى مىنمود . حاج ملا مهدى بروجردى پسر حاج محسن مجتهدى دقيق النظر ذكى الخاطر بود و در بروجرد به تدريس علوم فقه و اصول و تفسير اشتغال همى داشت . از او به انزواء و انقطاع و انفراد ميل زياد احساس مىشد ، رحمة الله عليه . حاج آقا محمد بن آقا محمود بن آقا محمد على از مشاهير مشايخ و نبهاء فقهاء سلسلهء بهبهانيه بود و در مسجد حكيم دار الخلافه امامت جماعت مىنمود و از خاطر عاطر همايونى نسبت به آن عالم جليل و فاضل نجيب اصيل اقبالى زايد الوصف مصروف مىافتاد و اكنون پسرش بحر العلوم داماد حجة الاسلام حاج ملا على مرحوم در جاى پدر است و از مروجين شرع انور . آقا على اكبر بروجردى الاصل مقيم دار الخلافه خلف الصدق آقا جمال الدين مجتهد است اعلى الله مقامه ، به علم و فضل و وثاقت و عدل امتيازى بين دارد از اقران . و در علم حديث و فن تفسير و شعب ادب به مقامى سامى نايل گرديده ، بعد از رحلت پدر جليل القدرش مسجد و محراب و منبر مدرسهء مرحوم دوستعلى خان نظام الدوله حسب الارث و الاستحقاق بر وى اختصاص به هم رسانيد . آن فاضل كامل به فرط فطانت وحدت ذهن و توقد خاطر و لطف قريحه از دونياى اعلاى خود حاج ملا اسد الله حجة الاسلام و ميرزا ابو القاسم قمى « صاحب القوانين » خبر مىدهد كه « نژاد از دو كس دارد اين نيكپى » ، ادام الله ايام تأييده . ملا فيض الله هروى مفتى آن خطه بود و در سال يكهزار و دويست و شصت و هشت مطابق سنهء خامسهء