محمد حسن خان اعتماد السلطنه

210

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

بالمنام و النجم الثاقب فى احوال الامام الغائب و الكلمة الطيبه و رسالهء ميزان السماء و الصحيفة الرابعة و جنة الماوى كه فى الحقيقه باب من راى القائم عجل الله فرجه را از جلد سيزدهم بحار الانوار بدان تأليف شريف مذيل ساخته و كتابى حافل كه در استدراك و تكملهء وسائل تصنيف كرده از جلائل آثار اين عهد همايون است . فى الحقيقه به جمع و استخراج و تتبع و استقصاء آن احاديث و اصول احياء سنت رسول ( ص ) نموده و درجهء توفيق و تأييد و رتبهء احاطه و تبحر خويش را برهانى قاطع آورده است . و اين عالم عامل و فقيه فاضل و محدث كامل در حضرت حجة الاسلام ثقة الانام مجدد - الاحكام نائب الامام عليه السلام حاج ميرزا محمد حسن بسيار موثق و معتمد و مؤتمن است ، ادام الله ايام افاضاته . حاج ميرزا جواد آقا مجتهد و امام جمعهء دار السلطنهء تبريز سلسلهء ايشان در تمام آذربايجان به رياست كليه و مطاعيت عامه ممتاز است و اين بزرگوار در علم فقه و اصول از جملهء فحول محسوب مىگردد و در حديث و تفسير و رجال و كلام نيز نخستين شخص تبريز است بلكه تمام آذربايجان . و اعتبارش در دين و دولت و اقتدارش در ملك و ملت محتاج بيان نيست ، ادام الله ايام تأييداته و تسديداته . شيخ محمد حسين قزوينى نزيل حائر شريف ، از فحول مجتهدين عصر و كبراء فقهاء زمان بود و به مزيد اشتهار و رياست عظمى امتياز كلى داشت . فوت او را محققا نمىدانيم كه از اين دولت در كدام سال بوده ، طيب الله ثراه . حاج ميرزا نصر الله مشهدى رئيس بزرگ و عالم مشهور خراسان بود . مراتب فقه و حكمت را در خدمت حاج سيد محمد حايرى و حاج ميرزا مسيح طهرانى و حاج ملا هادى سبزوارى تكميل كرد و تصانيف سودمند يادگار گذاشت و اسامى آنها را در جلد ثانى « مطلع الشمس » نوشته‌ايم . حاج ميرزا عسكرى امام جمعهء مشهد مقدسهء رضويه از خاندان علم و رياست بود و مقارن ارتحال شاه مرحوم محمد شاه غازى قاجار به دار الخلافه توقف داشت ، بر جنازهء آن پادشاه رحمه الله نماز گزارد . و در فتنهء سالار كه مقارن اول اين دولت بود به حكم آن ملعون در حبس شد و سام خان ايلخانى را در اطاعت دولت عليه مواعظ وى بسى سودمند شد . رحلت آن عالم جليل در سال يكهزار و دويست و هشتاد افتاد و در جوار حضرت على بن موسى الرضا صلوات الله عليه مدفون گرديد . شيخ ابو تراب امام جمعهء شيراز فوتش در سال نهم از جلوس ابدمأنوس مطابق سنهء هزار و دويست و هفتاد و دو از