تملك كشتى آتشى همانا دولت عليهء ايران تا اين دوران هيچ‌وقت غراب دودى و جهاز بخارى نداشته است . اكنون از سالى چند مىباشد كه هم در بحر خزر كشتى آتشى دارد و هم در خليج فارس . و از اينوقت كه مالك مركبهاى نارى در اين دو دريا شده است عنوان وزارت بحريه به هم رسانيده و اين مقام در تاريخ تبييض مسودات اين كتاب مستطاب با جناب جلالتمآب حاج شيخ محسن خان سفير كبير مقيم دار السعادهء اسلامبول تفويض گرديده . رواج رسم سفرنامه‌نويسى اين كار پسنديدهء ستوده را اعليحضرت اقدس همايونى خود ترويج فرموده در اين عصر جديد از افاضل اهالى ايران كمتر كسى است كه مسافر باشد و رحلهء نافع ننويسد و همگان در اين سيرهء سنيه به ذات اقدس شاهنشاهى اقتدا مىكنند و تأسى مىورزند . ضبط روزنامهء احوال سعادت اشتمال همايونى اين پادشاه ارواح العالمين فداه از تاريخ جلوس بر سرير سلطنت جاويد مأنوس جميع اخبار و آثار و وقايع و ماجريات عهد همايون تاكنون از زندگانى شخصى و امور دولتى و مطالب سياسى و پليتيكى و غيرها همه را به قلم مبارك و يمين عاليه در چندين مجلد برنگاشته و در عداد نفايس مخزونات موزهء مباركه بگذاشته است . « 1 » عشاق علم و دانش و خداوندان بصيرت و بينش مىدانند كه مطويات آن چند مجلد مخلد از جميع آن اشياء ثمينه و نوادر عتيقه فى الحقيقه گرامىتر است . انتخابات ذات اقدس همايونى از مثنوى مولوى و ديوان خواجه و كليات شيخ كه بعضى به طبع رسيده . « 1 » تأليفات دولتى كتبى كه علماء و فضلاء در انواع فنون و صناعات به اسم مبارك اين پادشاه خاطرآگاه دانش‌گستر هنرپرور ساخته‌اند از حد احصاء خارج است . از آن جمله اين چند كتاب بزرگوار بالخصوص بر طبق مشيت شاهنشاهانهء اين شهريار جمع و تأليف گرديده . * ناسخ التواريخ تأليف سپهر بزرگ كاشانى از عهد شاه مرحوم محمد شاه شروع شده است ولى اكثر مجلداتش از آثار اين دولت به‌شمار مىآيد . * تكملهء روضة الصفاء كه به دست رضا قلى خان امير الشعراء سرانجام يافت . * مرآت البلدان ناصرى در جغرافى ايران و تاريخ غالب ديار آن از تأليفات بندهء نگارنده محمد حسن اعتماد السلطنه خلف مرحوم حاج على خان اعتماد السلطنه و

--> ( 1 ) - درين باب به توضيحات مراجعه شود .