جلوس مبارك ، سنهء هزار و دويست و شصت و شش هجرى . ايجاد روزنامه روزنامهء رسمى هراقليمى مرآت « پليتيك » « 1 » دولت آنجا است . علاوه آنكه احوال و اخبار و اوضاع و حوادث و مراتب و مناصب و درجات و ترقيات و غيرها همه را از زبان روزنامه مىبايد شنيد . دولت ايران قبل از ظهور اين سلطنت جاودان آيت جريده‌اى نداشت و خزانهء مملكت از فوايد نامحصور و خصايص غير محدود آن بالمره تهى بود . در سال چهارم از جلوس همايون اراده و مشيت شاهنشاه دوران كه لايزال بر ترقى ملت ايران مقصور است به ايجاد روزنامه قرار گرفت و اين كار به تدريج مثل ساير شعب خدمات اين دولت بسى بزرگ شد و ادارهء وسيع تشكيل يافت و اول نمرهء اين روزنامه كه از طبع خارج گرديد مورخ به روز جمعه [ پنجم ] « 2 » ربيع الثانى سنهء 1267 بود . ترقى ادارهء گازت در ايران كسانى كه روزنامجات اوايل دولت را دارند با نمرات اين سنوات مقابل بگذارند تا به رأى العين بنگرند كه اين موضوع منظرا و مخبرا از كجا است تا به كجا . بموجب تأثير توجهات ضمير اين پادشاه ارواحنا فداه اولا در عبارات و مطالب بون بين المشارق و المغارب به هم رسيده و آن جمله سستى و پستى و خامى و خنكى بدين همه صورت نغز و معنى پر مغز كشيده ، و ثانيا تاكنون ده جريدهء ديگر سواى روزنامهء موسوم به « ايران » كه جريدهء رسميهء دولت عليه و از سالها ادارهء آن مفوض به اقل ملازمان عتبهء سنيه است ابتكار گرديده به اسامى ذيل : روزنامهء ملتى ، روزنامهء علمى ، روزنامهء مريخ ، روزنامهء فرهنگ ، روزنامهء دانش ، روزنامهء تبريز ، روزنامهء اردوى همايون . ژرنال اك دپرس « 3 » كه بندهء نگارنده به خط و زبان فرانسه ايجاد كرده ، روزنامهء « اطلاع » كه هم به اختراع خاطر فاتر داير و ساير است ، روزنامهء شرف كه به تماثيل اشراف و صور رجال و تراجم احوال و برخى از اذيال اشتمال دارد ، و هم موجدا ثالث ثلث است « تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ » . ايجاد وزارت علوم قبل از طلوع نيز سلطنت اين عصر جديد اين مسمى خود پديد نبود تا مباشر آن را وزير خوانده باشند يا مدير . و چون اصل مسمى و حقيقت معنى در اين دوره ظهور يافت و نور انواع دانشها و بينشها و شناسائيها و آگاهيها از جبين مبين سلطنت اين پادشاه ايران زمين فروتافت دايرهء شريفهء آن فنون و صناعات و معارف و انكشافات را وزارت علميه نام نهادند و مدير آن كار بزرگ و خدمت سترگ را وزير علوم لقب دادند ، چنان كه چند مشغلهء

--> ( 1 ) - Politique ( 2 ) - اضافه شدهء محبوبى اردكانى . ( 3 ) - Echo de Perse