انتشار يافت . اگرچه نمونهء آن در اواخر سلطنت شاهنشاه مرحوم محمد شاه غازى به دست مسيو ريشار خان سرتيپ معلم زبان فرانسه و انگليس و غيره ارائه شد ، اما اصل شياع و رواج و تكميل صنعت و انتشار عمل عكس كه « فوتوگرافى » « 1 » مىنامند از خصايص بزرگ اين دولت است و اسباب عكس را كه مسيو ريشار خان آورده بر روى صفحهء نقره مىانداختند اسمش را « داگئروتيپ » « 2 » مىگفتند به اسم شخصى كه مخترع آن بود . و اينك شمارهء اساتيد عكاسين و مواقع عكاسخانها در دار الخلافهء طهران و ساير بلاد معظمهء ايران صعوبت و اشكالى به كمال دارد . همانا حكماء طبيعى جديد مىفرمايند اجسام على كثرتها بر دو قسم مىباشند : يكى مادى يعنى داراى وزن مثل جامدات و مايعات و بخارات ، و ديگر غير مادى يعنى بلاثقل و بىوزن مثل حرارت و نور و الكتريسيته و مقناطيس و هريك از اين دو قسم داراى دو رشته خواص مىباشند : يكى ظاهرى كه موضوع علم فيزيك است و ديگرى باطنى كه موضوع علم شيمى است و مسئلهء عكس از خواص شيميايى نور مىباشد ، به شرحى كه در محل خود معنون است . تصحيح علم تاريخ اين فن شريف با كثرت تصانيف در ايران سخت سست و ضعيف بوده ، چه از بدايت خليقه تا اول ظهور دولت اسلام را اخبار ضعاف و عجايب خرافات از حيز اعتبار و قبول خاصه خارج كرده و در ميان سلاسل قديمهء ملوك عجم اسامى بسيار از سلاطين سقط شده است . در اين دوران جاويدان تاريخ قديم ايران بر كتب متأخرين از مورخين اروپا ، چه متقدمين از زمان هرودوت و چه مؤخرين كه غالبا در قيد حيات هستند عرضه گرديد و تاريخهاى عرب و فرس و روم و يونان و مصر و فرنگ با يكديگر تطبيق افتاد و با مسكوكات ملوك ماضيه و ساير آثار و خطوط و اقلام و رموز كه از قرون سابقه و احقاب خاليه خبر مىدهند موازنه شد . اغلاط و سقطات و افسانها و خرافات از اخبار صحيحه و آثار صريحه متميز گشت . و در اين اثر مذكور نگارنده را مواقفى است مشهور به شهادت تصنيفاتى كه در اين موضوع پرداخته و منتشر ساخته . ايجاد پست اصل اين عنوان در دولت قاجار از روى تخمهء قديم يامخانه « 3 » و چاپار كه در تواريخ عرب از متولى اين شغل « صاحب البريد » تعبير كرده‌اند همى بود ، و مىگويند اين فايده را نيز عرب از عجم اقتباس كرد . در اين نوبت همايون و عهد روزافزون كه امور عامه و مشاغل معظمه جمله در تحت قانون قرار گرفت چاپارخانها را نيز نظمى و ترتيبى زايد الوصف همى دادند و كيفيت صدور و ورود بريدها و شرايط و تكاليف متعلقهء به اين دائره همه را بر

--> ( 1 ) - photographie ( 2 ) daguerrcotype ( 3 ) - به حاشيهء صفحهء 91 مراجعه شود .