محمد حسن خان اعتماد السلطنه
119
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
آبادى كه در صحبت مؤلف ملتزم ركاب همايونى بود از كريمهء « وَ إِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ » نظر به تفسير اهل البيت صلوات الله عليهم اجمعين كه فرمودهاند ضمير به امير - المؤمنين على عليه السلام راجع است مادهء تاريخ فوت او را چنين يافت كه « انى ابراهيم من شيعة على » و از اين تاريخ رجآء نجات وى غالب است كه شيعهء على بن ابى طالب است صلوات الله و سلامه عليه . و عمارات مرحوم دوستعلى خان نظام الدوله در دار الخلافهء طهران كه اينك در دست خلف الصدقش جناب امير دوستمحمد خان معير الملك است . و تعميرات عمده در صحن و صفهء تربت شيخ ابو زيد طيفور بسطامى كه به همت امير الامراء العظام نصر الله خان نصر الملك در شهر بسطام سرانجام يافته ، زمانى كه موكب منصور همايونى ثانيا به سمت اروپا حركت فرموده و امير مشاراليه به سردارى اردوئى عظيم مأمور توقف آن حدود بوده است . و عمارات مرحوم حاج ميرزا حسين خان سپهسالار اعظم به طهران در سمت شمال مدرسهء خود به طرز ابنيهء فرنگ در باغى كه سابقا ملك حاج على خان اعتماد السلطنه والد مؤلف بوده و علو همت خود را در عظمت و اهميت اين آثار باز نموده . و پارك جناب مستطاب ميرزا على خان امين الدوله در دار الخلافهء ناصره كه حقا در روح و ريحان با جنت نعيم سهيم است . و پارك نواب اشرف و الا سلطان مسعود ميرزا ظل السلطان در دار الخلافهء طهران كه بر جوسقى شگرف و بحيرهاى ژرف اشتمال دارد . و روضهء اميريه واقعه در دار الخلافه از مبانى فخيمهء نواب مستطاب اشرف و الا كامران ميرزا اميركبير وزير جنگ بارك الله تعالى عليه و در اين باغ غناء و روضهء رعناء تالارى است بس وسيع و كبير بر فراز سردابى مزين به آيينهكارى و گچبرى و ساير تكلفات خطير كه هردو از سعهء صدر و علو قدر حضرت مستطاب بانى اين مبانى جعله الله و آثاره فى حرز السبع المثانى حكايت مىكند : « ان المبانى تحكى همة البانى » . و كامرانيه بلوك شمران واقعهء در شمال شهر طهران از پيرامن كوه مشهور به البرز كه عمارت ييلاقى حضرت مستطاب و الا كامران ميرزا اميركبير وزير جنگ است ، و تسميت اين اثر جليل را از اسم مبارك نواب اشرف و الا نمودهاند ، چنان كه اثر سابق را از لقب شريفش ، و در اين اثر بزرگ باغچهبنديها و گلكاريها به طرز فرنگستان موجب حيرت نظارگيان است و در گرمخانهاى باغ و بوستان اين مبانى خسروانى در بحبوحهء شتا و سورت سرما انواع گلها و رياحين و بقول و خضراوات تابستانى به عمل آورده و به كار برده مىشود و هرساله مبلغى گزاف از جانب كار - گزاران حضرت مستطاب و الا دامت شوكته در باغبانى و گلكارى و سرايدارى و ساير خدمات اين محل مصروف مىگردد . و نظاميه كه در عهد صدارت ميرزا آقا خان نورى عليه الرحمه به نام خلف الصدقش جناب ميرزا كاظم خان نظام الملك وزير لشكر تأسيس شده و در ميان عمارات اين روضهء ارم اشارات صورت مجلس سلامى است كه نقاشى آن را روح رفائيل همى