و ساختن صهاريج و بركه‌ها الى غير ذلك از اضافات شريف و تصرفات لطيف ، و در تاريخ اتمام اين اثر معظم شيخ محمد صادق اعسم آن دو بزرگوار سلام الله عليهما و على آبائهما و ابنائهما الاطهار را خطاب نموده چنين سروده است كه : خذا بيدى فرهاد فى يوم حشره * فقدتم عن سر بتاريخه خذا و كذلك اجراء آب فرات در نجف اشرف و به اين اثر از قرارى كه ابو على بن مسكويه در تاريخ تجارب الامم تصريح كرده است در زمان جاهليت حارث بن عمرو از ملوك عرب كه معاصر قباد ساسانى بوده به اشارت يكى از تبايعهء يمن اقدام كرده و از شط فرات شق نهرى به سمت ارض نجف نموده آب فرات را به سرزمين حيره و حوالى ارض مباركهء نجف جارى ساخته است ، و اما در دولت اسلام نخست علاء الدين خواجه عطاملك جوينى صاحب تاريخ جهانگشا برادر خواجه شمس الدين محمد جوينى كه هردو از كبار وزراء طبقهء مغول هستند و نسب ايشان به شيخ فقيه ابو المعالى امام الحرمين مىرسد شروع كرده است . قاضى نور الله ششترى شهيد اعلى الله مقامه الشريف در ترجمهء خواجه مذكور مىفرمايد و از جملهء عمارتهاى او آنكه در زمين نجف نهرى حفر كرده و زياده از صد هزار دينار زر سرخ در آن صرف نمود و آب فرات را به حوالى مشهد نجف اشرف جارى ساخت ، انتهى . و در مائه عاشرهء هجريه پادشاه ايران شاه اسمعيل صفوى موسوى در سر اين كار مخارج بسيار تحمل نموده است و بعد از وى شاه عباس كبير مبالغى خطير صرف كرده چنان كه اسكندر بيك منشى در وقايع سال يكهزار و سى و دويم هجرى از كتاب عالم آراى عباسى تصريح نموده است . و در اين عهد جاويد مهد مرحوم ثقة الانام بن حجة الاسلام حاج سيد اسد الله بن الحاج سيد محمد باقر طابت تربتهما از ثلث متروكات سردار محمد اسمعيل خان نورى وكيل الملك غفر الله له اين فيض عام و نعمت تمام را احياء فرمود ، شكر الله مساعيهم . و در اين عداد است مدرسهء ميرزا محمد خان قاجار سپهسالار كه در داخلهء شهر طهران عتيق سمت شرقى مدرسهء فخريه واقع شده . و مدرسهء آصفيه واقعهء در شمال بازارى كه از مسجد شاه طهران به مسجد جامع آن مىگذرد و اين مدرسه را مرحوم حاج محمد قلى خان آصف الدوله از مال الوصايهء ميرزا ابو الحسن خان وزير امور دول خارجهء دولت عليه ساخته است . و مدرسه و مسجد مرحوم شيخ العراقين شيخ عبد الحسين قدس الله سره در طهران كه از مال الوصايهء ميرزا تقى خان فراهانى مشهور به امير اتابيك اعظم در كمال اتقان و استحكام سرانجام داده است . و مدرسهء صنيعيه واقعهء در دار الخلافهء طهران از آثار حاج ابو الحسن اصفهانى معمار كه به منصب معمارباشيگرى و لقب صنيع الملكى نايل گرديد . و مدرسهء معير الممالك واقعهء در دار الخلافهء طهران از باقيات صالحات مرحوم رضوان مكان دوستعلى خان نظام الدوله كه املاك معتبر از دكاكين و حمامات چند و