ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمه 10
جهانگشاى نادرى ( فارسى )
چون سرطانى آنقدر رشد كنند كه جسم و جان تزيين شده بخطر افتد و نابود شود . خوشبختانه پيشرفت تمدن و اجتماع و برخورد جديد مردم با الفاظ ، امروز وضعى را پيش آورده كه ديگر توجّهى به اين رطب و يابس نويسيها نمىشود . از كتاب « درّه » نسخ خطى زياد - چه در كتابخانهها و چه نزد اشخاص موجود است - و نيز چندين بار بچاپ رسيده است . 2 - كتاب سنگلاخ : اين كتاب كه فرهنگ لغت تركى جغتائى و فارسى است همانطور كه ميرزا - مهدى خان در مقدّمهء آن آورده براى حلّ مشكلات ديوان اشعار و نثر امير عليشير نوائى تحرير يافته است . - او مىگويد : « از مبادى حال به خواندن اشعار امير نافذ الامر كشور بلاغت گسترى و سخنآرايى امير عليشير نوائى شوقى تام . . . بعد از آنكه فى الجمله تتبعى حاصل شد منوىّ خاطر گشت كه لغات مشكلهء آنها را جمع سازد و بر معانى آن لغات كتابى پردازد . » ( از مقدمهء كتاب سنگلاخ صفحهء 1 نسخهء خطى كتابخانهء ملى بشمارهء 1141 ) . البته غير از او كسان ديگر نيز به اين كار دست زدهاند و او هم در مقدّمهء سنگلاخ يادى از آنها و كار آنها مىكند و مىگويد : « دو نفر رومى كه اسمشان در تأليفشان مذكور نيست و طالع نام هروى و فراغى و ندر على و ميرزا عبد الجليل نصرى و بعضى از لغت فهمان اين فن كتابها بر لغت نوائى مدوّن ساختهاند . اما چون در كمال اختصار بود و اكثر از لغات را معنى معلوم ايشان نبوده تجاهل كردهاند و بذكر آن نپرداختهاند . . . » بعد از برشمردن معايب كار ايشان مىگويد : « اين كمينه در عهد دولت قاآن اعظم . . . نادر شاه افشار با وصف مزاولت خدمت سلطانى و اشتغال بمشاغل ديوانى . . . . بجمع و تأليف اين نسخه پرداخت . » ( صفحهء 2 مقدمهء نسخهء خطى كتابخانهء ملى ) . پس از اين مقدّمات او بغرض از تحرير اين كتاب مىپردازد و ميگويد : « درين تأليف با لذات حل لغات كتب منظومهء و منثورهء حضرت نوائى بود و بعضى از لغات مغوليّه