كننده محسوب نمىشد . آنان توانستند چند نبرد كوچك عليه مكيان تدارك ببينند كه بيشتر جنبهء مانورى داشت و تأثير آنها روى قريش از اندازهء هشدار و تهديد فراتر نرفت . هر چند اين نبردها براى مسلمانان سازنده بود ، اما براى مشركان شكننده نبود . ج - نداشتن آمادگى براى رويارويى با مشركان : هر حكومت نوپايى ، با توجه به گرفتاريهاى داخلى كه دارد ، كمتر آمادهء رويارويى با دشمن خارجى است ، غزوه‌هايى هم كه از جانب مسلمانان عليه مكيان صورت گرفت ، بيشتر جنبه مانورى و آمادگى دفاعى داشت ، و گرنه چنانچه مشركان در همان روزهاى اول جنگى مثل احد يا خندق را تدارك مىديدند ، معلوم نبود ك چه پيش مىآيد ، اما قدر مسلم اين است كه خسارت وارده بر مسلمانان بسيار زياد مىبود . قرينه‌ها نشان مىدهد كه خواست عمومى مسلمانان در جنگ بدر ، دست يافتن به غنيمت بود و درگيرى نظامى را خوش نمىداشتند . قرآن كريم در اين باره فرموده است : « وَ اذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ احْدَى الطَّائِفَتَيْنِ انَّهالَكُمْ وَ تَوَدُّونَ انَّ غَيْرَ ذاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَ يُريدُ اللَّهُ انْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ » « 1 » و هنگامى كه خداوند به شما وعدهء يكى از دو گروه را داد و شما مايل بوديد آنكه شوكت و سلاحى ندارد بهرهء شما شود ولى خداوند مىخواهد حق را با كلماتش تثبيت كند و ريشهء كافران را بركند . تشريح موقعيت سياسى مشركان پس از نبرد بدر جنگ بدر ، براى اولين بار پس از بعثت رسول اكرم ( ص ) مشركان را در موقعيت بسيار بدى قرار داد . براى آنان باور كردنى نبود كه از يك اقليت به ظاهر ناتوان ، پذيراى شكست باشند . حركتهاى مشركان از مكه تا بدر نشان مىدهد كه آنان به پيروزى قطعى خود

--> ( 1 ) - انفال ، آيهء 7 .