حسين قرچانلو

81

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

اردن و جنوبش وادى عربه واقع است و تا بندر عقبه ، كنار بحر احمر ، امتداد دارد . سرزمين سدوم باستانى در جانب شرقى آن ، درياچهء شهر اورشليم ( بيت المقدس ) در چهل كيلومترى شمال غربى و شهر الخليل ( حبرون ) در شصت كيلومترى مغرب آن قرار دارد . در مشرق درياچه ، سرزمين موآب و مركز آن ، شهر كرك ، قرار دارد . از بندر عقبه در ساحل بحر احمر به سمت شمال راهى است كه از ساحل غربى درياچه و از آباديهاى ساحلى عبور كرده ، در شمال درياچه به شهرهاى أريحا و بيت المقدس در شمال غربى متصل مىشود . « 1 » پايتخت نبطيها ، شهر پترا يا بطرا ، حدودا در پنجاه ميلى جنوب اين درياچه واقع بوده است . امروز آثار ويرانه‌هاى شهر قديمى موآب در چهارده ميلى شرق بحر لوط در اطراف تپه‌اى قرار دارد . « 2 » با ساكن شدن يكى از فرزندان اسماعيل ( ع ) با خانواده‌اش در مناطق شرقى فلسطين و اطراف بحر الميت ، اين درياچه در زبان عبرى به درياى قدمونى يا درياى شرقى معروف شد . « 3 » در سال هشتم هجرى ، سپاه روم در موته در سرزمين موآب قديم در مشرق درياچه ، بر سپاه پيامبر ( ص ) پيروز شد . « 4 » در سال 13 ق روميان در محل عربه ( جنوب بحر الميت ) گرد آمدند و آمادهء جنگ شدند ؛ يزيد بن ابى سفيان عده‌اى را به فرماندهى ابو امامهء باهلى به جنگ آنان فرستاد ؛ روميان شكست خوردند و منهزم شدند . « 5 » به گفتهء حتّى ، محل اين جنگ وادى عربه ، فرورفتگى بزرگى در جنوب بحر الميت بود . « 6 » ابن خرداذبه از اين درياچه با نام درياچهء منتنه ياد كرده ، مىنويسد : از آن نمكى بيرون مىآورند كه براى رنگرزى خوب است و قيرى كه به آن حمّر گويند و همان قفر اليهود است . گويند ، رود اردن به اين درياچه مىريزد و در سرزمين هند بيرون مىآيد . « 7 » يعقوبى مىنويسد : خورهء ( كورهء ) بيت جبرين شهرى قديمى

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 2 ، ص 327 . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ؛ ج 3 ، ص 17 ، 53 و 67 . ( 3 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 29 - 30 . ( 4 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 1610 و الكامل فى التاريخ ؛ ج 2 ، ص 158 - 160 . ( 5 ) . الكامل فى التاريخ ؛ ج 2 ، ص 405 . ( 6 ) . تاريخ عرب ؛ ص 190 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 62 .