افسوس ، آن سوى شهر زمرنى ، بر ساحل درياى روم دانسته‌اند ؛ برخى نيز هوته را كه به نام خارمى موسوم است و در نزديكى قره از سرزمين روم واقع است دانسته‌اند . « 1 » همو در مروج الذهب مىنويسد : كسان را دربارهء اصحاب كهف و رقيم اختلاف است . بعضى برآنند كه اصحاب كهف همان اصحاب رقيم هستند ؛ بعضى نيز گفته‌اند كه رقيم لوحى سنگى بود بر در غار كه نام اصحاب كهف بر آن نوشته شده بود . به‌هرحال ، هر دو جا در سرزمين روم بوده است . احمد بن طيّب سرخسى ، شاگرد كندى ، از محمد بن موسى خوارزمى منجّم نقل كرده كه خليفه الواثق باللّه ، او را از سرّمن‌رأى ( سامره ) به ديار روم فرستاد تا در آنجا محل اصحاب رقيم را كه محلى معروف به حارمى يا خارمى بود ببيند و گزارش دهد . محمد بن موسى غار اصحاب كهف را ديده و بليه‌اى را كه از موكّل ايشان به دو رسيده و مىخواسته او را با مسلمانانى كه همراهش بودند با زهر بكشد ، براى خليفه بازگو كرده است . « 2 » مقدسى مىنويسد : شهر طرسوس در دست روميان است و قبر دقيانوس نيز در اين شهر است . غار اصحاب كهف در روستاى اين شهر ، در دل تپه‌اى است كه مسجدى بر روى آن است و گويند كه غار اصحاب كهف در زير آن است . مقدسى از شخصى به نام فقيه ابو عبد الله محمد بن عمر بخارى و او به واسطه از مجاهد بن يزيد نقل مىكند كه گفت : با خالد بريدى در سال 102 ق به سفرى به نزد طاغيه ( امپراتور روم ) فرستاده شديم ؛ پس به قسطنطنيه رسيديم و در بازگشت به عمّوريه و سپس به لاذقيهء محترقه و سپس به هويه ( يا هوته ) رسيديم كه در ميان كوه واقع بود . به ما گفتند كه مردگانى ناشناخته در آنجا هستند و نگهبانانى دارند ؛ پس ما را با چراغ به درون سردابى بردند به درازاى نزديك پنجاه ذراع و پهناى دو ذراع . در ميان سرداب درى آهنين و پناهگاهى براى خانواده‌ها هنگام يورشهاى عرب ديديم ؛ پس ويرانه‌اى ديديم كه در ميانش گودالى از آب به پهناى پانزده ذراع بود كه آسمان از آنجا ديده مىشد ، سپس غارى را كه به درون آن كوه كشيده بودند ديديم . ما را به درون آن غار بردند كه به پشت هوته مىرسيد و نزديك بيست ذراع درازا داشت . در اينجا سيزده تن بر پشت

--> ( 1 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 134 . ( 2 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 307 .