حسين قرچانلو
62
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
دمشق ، از مشرق به بادية الشام ، از مغرب به اردوگاه فلسطين و از جنوب به مدين و بندر ايله ( يا عقبه ) محدود است . به نوشتهء بلاذرى شرحبيل بن حسنه همهء اردن را به عنوه گشود ، جز طبريه كه مردم آن ، بر اين قرار كه نيمى از خانهها و كنيسههايشان از آن مسلمانان باشد مصالحه كردند ؛ « 1 » ولى يعقوبى دربارهء فتح كورههاى اردن مىنويسد : ابو عبيدهء جرّاح در خلافت عمر بن خطّاب آنها را فتح كرد ، بجز طبريه كه مردم آن با ابو عبيده صلح كردند . ديگر كورههاى اين اردوگاه را خالد بن وليد و عمرو بن عاص در 14 ق ، گشودند . « 2 » ابن خرداذبه مىنويسد : نواحى اردن شامل نواحى طبريه ، سامره ، بيسان ، فحل ، جرش ، بيت رأس ، جدر ، آبل ، سوسيه ، صفّوريه ، عكّا ، قدس و صور است و ماليات اردن سيصد و پنجاه هزار دينار است ؛ « 3 » ولى يعقوبى خراج اردوگاه اردن را ، غير از ضياع ، صد هزار دينار « 4 » و قدامه صد و نه هزار دينار نوشته است . « 5 » اصطخرى در نيمهء اوّل قرن چهارم هجرى مىنويسد : اردن قصبهاى از طبريه و وطن يعقوب پيامبر ( ع ) است . « 6 » مقدسى در نيمهء دوم اين قرن اشتباه اصطخرى را تصحيح كرده و نوشته كه طبريه قصبه اردن است . « 7 » ياقوت در وصف اردوگاه اردن مىنويسد : يكى از پنج اردوگاه شام و ناحيهء وسيعى است شامل غور ، طبريه ، صور و عكّا و آنچه ميان آنهاست . وى از قول احمد بن طيّب سرخسى فيلسوف مىنويسد : اردن دوجاست : يكى اردن بزرگ و ديگرى اردن كوچك . اردن بزرگ همان رودى است كه به درياچهء طبريه مىريزد و ميان آن دو ، دوازده ميل فاصله است . آبها و چشمهسارهاى كوههاى آنجا به اين رود مىريزد و بيشتر مزارع و كشتزارهاى اردوگاه اردن ، در جهت ساحل شام ، از اين رود سيراب مىشوند ؛ سپس همهء اين آبها به درياچهء طبريه مىريزد . شهر طبريه در جانب غربى اين كوه و مشرف بر درياچه است . اما اردن كوچكرودى است كه از درياچهء طبريه خارج مىشود
--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 167 - 168 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 107 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 60 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 116 . ( 4 ) . البلدان ؛ ص 107 . ( 5 ) . كتاب الخراج ؛ ص 150 . ( 6 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 62 - 69 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 160 . ( 7 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 217 و 226 .