يافت شده كه رنگ آن گندمها تغيير كرده و سياه شده بود . « 1 » طرطوشه كه امروز تورتوسا « 2 » گفته مىشود بندر و شهرى است در شمال شرقى اسپانيا در ناحيه كاتالونيا ( قطلونيه ) ، بر كنار رود ابرو . « 3 » اين شهر در 94 ق / 712 - 713 م با حملهء موسى بن نصير و طارق به نواحى شمالى اندلس ، به دست مسلمانان افتاد . بعدها ، در اواخر حكومت عبد الرحمن داخل ، اين شهر به مركز كشتىسازى تبديل شد . « 4 » بعد از مرگ عبد الرحمن داخل و حكومت فرزندش ، هشام ، سعيد بن حسين انصارى در 175 ق / 791 - 792 م در طرطوشه خروج كرد . هشام ، عبد الله بن عثمان را به جنگ او فرستاد و عبد الله طرطوشه را فتح كرد . « 5 » در 192 ق / 808 م فرنگان به سردارى لويى ، پسر شارلمانى ، طرطوشه را محاصره كردند « 6 » ؛ ولى در 193 ق / 809 م ، بعد از چند جنگ ، طرطوشه از دست فرنگان نجات يافت . « 7 » به نوشته يعقوبى : از سرقسطه به سوى قبله شهرى است كه آن را طرطوشه گويند و آن ، پايان مرز اندلس در سمت شرق و مجاور فرنگيان است . اين شهر بر ساحل همان رودخانه‌اى است كه از شهر سرقسطه مىآيد . « 8 » اصطخرى ضمن وصف درياى مديترانه و سواحل آن ، از شهر طرطوشه ياد كرده است . « 9 » در 345 ق / 956 - 957 م به دستور عبد الرحمن ناصر مسجد جامع طرطوشه ساخته شد . بعدها ، مسيحيان آن را تبديل به كليسا كردند ، ولى مأذنهء آن همچنان باقى است و در آن ناقوس مىزنند . « 10 » صاحب حدود العالم مىنويسد : « طرطوشه شهرى است آبادان بر كنار درياى روم و به حدود غلجسكش و افرنجه ، كى دو ناحيتند ، از روم [ كه به هم ] پيوسته

--> ( 1 ) . روض المعطار ؛ ص 392 . ( 2 ) . Tortosa . ( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 683 . ( 4 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 214 و اسلام در غرب ؛ ص 106 . ( 5 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 241 - 242 . ( 6 ) . الكامل فى التاريخ ؛ ج 6 ، ص 202 . ( 7 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 258 . ( 8 ) . البلدان ؛ ص 134 . ( 9 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 43 و 71 - 72 . ( 10 ) . اسلام در غرب ؛ ص 263 .