حسين قرچانلو

548

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

بازرگانى را كه از مشرق به اندلس و مغرب مىرفت جلب مىنمود و از راه شهرهاى مرزى جنوب فرانسه و ايتاليا به ملل اروپايى مىرسانيد . تجارت و بازرگانى بنى هود از اين طريق رونق بسيار يافت و سودهاى كلان عايد آنان كرد و اينها غير از مالياتى بود كه آنان ، به عنوان واسطه تجارى ، از كالاهاى بازرگانى دريافت مىكردند . « 1 » ادريسى كه مقارن با حكومت امراى بنى هود مىزيسته ، دربارهء سرقسطه مىنويسد : شهرى بسيار وسيع و پرجمعيت است . خيابانهايش وسيع و گشاده و خانه‌هايش خوب و متصل به باغها و بوستانهاست . شهر را ديوارى سنگى ، بلند و پهن احاطه كرده است . سرقسطه به لحاظ به كار بردن گچ و آهك در بناهايش بسيار سفيد و به مدينة البيضاء معروف است . « 2 » ياقوت در قرن هفتم هجرى ، مقارن با تسلط مسيحيان بر سرقسطه مىنويسد : ناحيه و شهرى مشهور در اندلس است كه ناحيهء آن به ناحيهء تطيله متصل است . شهر باغهاى ميوهء خوشگوارى دارد كه از ميوهء ساير شهرهاى اندلس بهتر است و كنار رودى است كه از كوههاى ناحيه القلاع « 3 » سرچشمه مىگيرد . مردم آن به ساختن نوعى لباس نازك و ظريف از پوست سمور كه به سرقسطى معروف است و دوخت و تزيين بىنظيرى دارد ، يگانه‌اند . اين پارچه ويژهء مردم اين ناحيه است . ياقوت مىافزايد : هنوز برايم روشن نيست كه اين « سمور » چيست ؛ آيا از نوعى گياه است كه در آنجا مىرويد يا پوست يكى از چهارپايان معروف نزد آنها به نام جندبادستر « 4 » است كه در آب و خشكى زندگى مىكند و قوه تشخيص دارد . همچنين در سرقسطه معدن نمكى است كه رنگى سپيد دارد و خوش‌طعم است و در جاهاى ديگر اندلس يافت نشود . اين شهر در 512 ق / 1118 - 1119 م به دست مسيحيان افتاد و اكنون در دست آنان است . « 5 » به نوشته ابو الفداء ، سرقسطه ، پايتخت ثغر اعلى ، در سرزمينى خوش قرار دارد و شهرش نيكو و بزرگ است و

--> ( 1 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 300 - 303 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 554 . ( 3 ) . Castella Vetulla . ( 4 ) . جندبادستر يا ماهى سقنقور براى قوّه باه نافع بوده است . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 212 - 213 .