بربر و موالى هستند ، عليه بنى اميه قيام مىكنند . آن شهر را رودخانه‌اى بزرگ است به نام دويره و در مشرق طليطله شهر وادى الحجاره قرار دارد . « 1 » در 318 ق / 930 م ، مردم طليطله دوباره آشوب كردند ؛ عبد الرحمن الناصر با سپاه بزرگى شهر را محاصره كرد و همهء باغها و مزارع اطراف آن را به آتش كشيد . با طولانى شدن محاصره طليطله مردم توان خود را از دست دادند و بناچار فرمان عبد الرحمن ناصر را گردن نهادند و تسليم شدند . عبد الرحمن در رجب 320 / 932 م پيروزمندانه وارد طليطله شد و چون استوارى باروهاى شهر را ديد ، فرمان به ويرانى باروها داد . « 2 » ابن حوقل كه در دوران امويان اندلس به اسپانيا رفته ، در وصف طليطله مىنويسد : شهرى بزرگ و مشهور و از بجانه بزرگتر است . بارويى بلند دارد و بر كنار درّه رود تاجه واقع است و بر اين رود ، پل بزرگى به درازاى پنجاه باع زده‌اند . « 3 » مقدسى در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى دربارهء تقسيمات اندلس مىنويسد : اندلس هفده خوره دارد ؛ طليطله يكى از آن خوره‌هاست . « 4 » بعد از انقراض امويان در اندلس و در عصر ملوك الطوايف طليطله نصيب بنى ذو النون شد . در اين زمان ، مملكت طليطله شامل بخش بزرگى از سرزمين اسلامى بود كه در قلب اندلس قرار داشت و از مشرق به مملكت بطليوس ، از شمال شرقى به قلعهء ايوب و شنت مريه ، از جنوب غربى به مملكت بنى هود در مرز بالا ، و از جنوب به حدود مملكت قرطبه و شهرهاى آن محدود مىشد . بنى ذو النون از خاندانهاى اصيل بربر ، از قبايل هوّاره بودند . « 5 » مملكت طليطله در عصر بنى ذو النون ، بويژه در دورهء امارت يحيى بن اسماعيل بن ذو النون ملقب به المأمون ، وسعت يافت ؛ چنان كه از سمت مشرق به بلنسيه رسيد . عصر او ، عصر شكوفايى طليطله و عصر رفاه و آسودگى بود . يحيى المأمون در پايتخت خود ، طليطله ، قصرهاى زيبا بنا نهاد كه از نظر زيبايى و استوارى در آن عصر اشتهار داشتند ؛ از

--> ( 1 ) . البلدان ؛ ص 134 . ( 2 ) . البيان المغرب ؛ ج 2 ، ص 202 - 203 و 206 - 207 و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 417 . ( 3 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 111 و حدود العالم ؛ ص 181 . ( 4 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 316 - 317 . ( 5 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 76 و 91 - 92 .