خدا ( ص ) است . از قبرهاى مشهور اصحاب ، يكى قبر ابو درداء و قبر همسر او ، امّ درداء ، و جايى متبرك است . ديگر ، قبر فضالة بن عبيد و سهل بن حنظليه است كه در بيعت شجره با پيامبر ( ص ) بيعت كرده بودند . در كتاب فضايل دمشق خواندم كه امّ المؤمنين ، امّ حبيبه ، نيز در دمشق مدفون است . همچنين قبر بلال بن حمامه ، اذان‌گوى پيامبر ( ص ) ، در اين گورستان واقع است . شيعيان در ساختن بناهاى استوار بر مزار اهل بيت ( ع ) ، جهدى بليغ كرده‌اند و اوقافى فراوان بدانها اختصاص داده‌اند . يكى از اين زيارتگاهها مشهدى است منسوب به على بن ابى طالب ( ع ) كه بر آن مسجدى آراسته و زيبا ساخته‌اند . از ديگر مزارات اهل بيت ، مزار امّ كلثوم ، دختر على بن ابى طالب ( ع ) ، است . مزار گرامى اين بانوى بزرگوار در روستايى واقع در سمت قبلهء شهر دمشق است و بر آن مسجدى بزرگ ساخته‌اند و اوقافى دارد و مردم اين نواحى آنجا را به نام « مزار بانو امّ كلثوم » مىشناسند . در گورستان واقع در مغرب شهر دمشق كه قبلا از آن سخن گفتيم ، مزارهايى از اهل بيت پيامبر ( ص ) است . گويند ، مزار سكينه ، دختر امام حسين ( ع ) ، نيز در آنجاست . همچنين ، مزار اويس قرنى در آن گورستان قرار دارد . از ديگر مشاهد مهم اطراف شهر دمشق ، مزار سعد بن عبادهء خزرجى ، از اصحاب پيامبر خدا ( ص ) ، است كه در روستاى منيحه در مشرق دمشق واقع است و بر فراز آن مسجدى كوچك و خوش ساخت بنا كرده‌اند . « 1 » در آن زمان كه ابن جبير از دمشق ديدن كرده ، شهر هشت دروازه داشته است به اين نامها : دروازه شرقى كه به اختصار شرقى خوانده مىشد و بر آن مناره‌اى سپيد رنگ بوده است ، دروازه توما ، دروازه السلامة يا دروازهء سلامت ، باب الفراديس ( دروازه فردوسها ) كه در سمت شمال قرار داشت ، باب الفرج يا دروازهء گشايش ، باب النصر يا دروازهء پيروزى كه در سمت غربى شهر دمشق بود ، باب الجابيه كه آن نيز در مغرب شهر قرار داشت و سپس ، دروازهء كوچك يا باب الصغير كه ميان مغرب و قبلهء شهر قرار داشت . دمشق حومه‌اى آباد و بزرگ و گسترده دارد ، ولى خود شهر چندان بزرگ نيست . كوچه‌هايش تنگ و تاريك و ساختمانهايش بيشتر از گل و نى

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 335 - 336 و 340 - 343 .