شكايت و قلبى مجروح از مراتب هنركشى و ستمگرى اندلسيان ، كه بىمحابا به خرابى و ويرانى اين بناى ارجمند مبادرت كرده‌اند ، دارد . « 1 » ابو الفداء در نيمهء اول قرن هشتم هجرى مىنويسد : غرناطه در نهايت استوارى است و در جنوب و مشرق مملكت قرطبه قرار دارد و ميانشان حدود پنج روز راه است . شهرى است در نهايت طراوت و خرمى ، همانند شهر دمشق . جانب شمالش باز است . رودهايش از جبل الثلج ، كه در جنوب قرار دارد ، جارى مىشود و از ميان شهر مىگذرد و آسيابها را به گردش درمىآورد . شهر را قلعه‌اى است بس رفيع و تسخيرناپذير و درختان ميوه‌دار و جويبارها تا مسير دو روز راه اطرافش را مىپوشاند . « 2 » سرانجام ، فرناندو ، پادشاه قشتاله ، در 896 ق / 1491 م با قواى خود عزم تصرف مركز بزرگ اسلامى ، يعنى شهر غرناطه را كرد و شهر را به محاصره درآورد و مصمم شد كه به محاصره ادامه دهد تا شهر تسليم شود . از اين‌رو ، فرمان داد تا در محل برپايى لشكرگاه ، شهرى بسازند تا اگر زمستان فرا رسيد لشكرش از سرما در امان باشند . در مدت سه ماه شهرى ساختند و ملكه ايزابلا آن را سانتافه « 3 » ( ايمان مقدس ) ناميد و اين ، حاكى از جنبهء صليبى اين جنگ است . اين شهر تاريخى ، امروز هم در نزديكى غرناطه در جنوب غربى آن باقى است . « 4 » سرانجام پس از چند هفته گفتگو در باب شروط مصالحه ، در 21 محرم 897 / 25 نوامبر 1491 طرفين به توافق رسيدند . « 5 » شهر غرناطه در اوّل سال 898 ق / 1492 م تسليم پادشاه مسيحى ، فرديناند ، و ملكه ايزابلّا گرديد . « 6 » روايات مختلف حاكى از آن است كه يوسف بن كماشه ( وزير ابو عبد الله ) از كاردينال مسيحى استقبال كرد و نگهبانان مسلمان سلاحها و برجها را تسليم مسيحيان نمودند . در روايت ديگرى آمده كه ابو عبد الله محمد بن على شخصا در تسليم الحمراء حضور يافت . مىنويسند ، همين‌كه كاردينال مسيحى و اصحابش وارد قصر بزرگ الحمراء شدند ، بر فراز برج بلند آن موسوم به برج الحراسه ، صليب نقره‌اى بزرگى نصب شد . « 7 »

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 368 و 370 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 213 . ( 3 ) . Santafe ( 4 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 5 ، ص 221 . ( 5 ) . همان ؛ ج 5 ، ص 230 . ( 6 ) . اندلس يا حكومت مسلمين در اروپا ؛ ص 196 . ( 7 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 5 ، ص 244 - 245 .