زيبا و اسبها با زين و لگام را مىتوان در آنجا ديد . « 1 » عبد الرحمن ناصر مسجد جامع قرطبه را نيز مورد توجه خويش قرار داد و در اين اقدام به اسلاف خود اقتدا كرد . وى نماى مسجد جامع قرطبه را تجديد بنا كرد و در 346 ق / 957 م بخش بزرگى بر آن بيفزود و به جاى منارهء قديمى مسجد كه خراب شده بود ، مناره‌اى بزرگ بنا كرد . اين مناره در 340 ق / 951 م ساخته شد و از نظر بلندى و فخامت بىهمتا بود . قاعدهء آن مربع بود . چهارده پنجره داشت ، همه طاق زده و دو پلكان يكى براى بالا رفتن و ديگرى براى پايين آمدن . بر فراز مناره سه گوى بزرگ وجود داشت ؛ دو گوى از طلا و يكى از نقره كه چون آفتاب بر آنها مىتافت چشمها را خيره مىكرد . « 2 » اسپانياييها ، بعدها اين منارهء عظيم را ويران كردند و به جاى آن ، برج ناقوسهاى امروزى را درست كردند . « 3 » اندلس در عصر عبد الرحمن الناصر به اوج آسايش و نعمت و امن و عزت رسيد . كشاورزى و بازرگانى و صنعت و علوم و ادبيات و هنر شكوفا شد و هزينهء زندگى پايين آمد و قرطبه رشد كرد و گسترش يافت ؛ چنان كه شمار ساكنانش از پانصد هزار تن و شمار خانه‌هايش از صد هزار افزون شد و شمار مساجدش به سه هزار عدد رسيد و صاحب سيصد گرمابه عمومى شد . تعداد ربضها و نواحى اطراف آن به بيست و هشت تا رسيد و اين غير از شهر ميانين ( شارستان ) بود . در شهر قرطبه و اطراف آن ، باغها و بستانسراها و گردشگاههاى زيبا و شكوهمند احداث شد و آوازهء شهرتش سراسر جهان آن روز را گرفت و به اقصاى شمال رسيد تا آنجا كه راهبهء ساكسونى ، هروسوويتا از شعراى اواخر قرن دهم ميلادى ، در قصايد لاتينى خود زيباييهاى قرطبه را ستوده و از آن به عنوان زيور جهان ياد كرده است . « 4 » بعد از درگذشت عبد الرحمن ناصر در 350 ق ، بزرگترين فرزندش ، حكم ملقب به المستنصر بالله ، جاى او را گرفت . حكم در آغاز حكومت خود ، نخست به امر گسترش

--> ( 1 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 107 - 108 . ( 2 ) . اعمال الاعلام ؛ ص 38 و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 439 . ( 3 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 439 . ( 4 ) . البيان المغرب ؛ ج 2 ، ص 231 - 232 و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 441 .