چنان باشد و يادآور شكوه پايتخت اموى ( دمشق ) در مشرق ؛ پس در شمال غربى قرطبه كاخى بزرگ بنا كرد كه گرداگرد آن باغها و بستانسراها بود و از شام و افريقيه انواع نهالها و بذرها و هسته‌ها را بدانجا آورد و كاشت و آنجا را رصافه ناميد تا بدين ترتيب ، نام رصافه را كه جدش هشام در شام پديد آورده بود ، جاودانى سازد ؛ از آن روى ، آنجا را مقام و گردشگاه و مركز امارت خود قرار داد . باغهاى رصافه ، مادر باغهاى اندلس شد . « 1 » در 150 هجرى عبد الرحمن داخل ، بناى باروى بزرگ قرطبه را كه تكميل آن چند سال به طول انجاميد آغاز كرد . « 2 » وى در قرطبه و ديگر شهرهاى اندلس مسجدهاى متعدد بنا نمود و در اواخر روزگار خويش ، در 170 ق / 786 م ، بناى مسجد جامع اموى را در قرطبه آغاز كرد . اين مسجد در مكانى كه پيش از آن كليساى قديمى گوتى بود بنا شد . عبد الرحمن براى آن ، ستونهاى عظيم مرمر منقّش به طلا و لاجورد از اطراف بياورد و قريب به صد هزار دينار صرف بناى آن كرد ؛ ولى پيش از اتمام آن درگذشت و پسرش هشام بناى آن را به پايان آورد . « 3 » همچنين ، عبد الرحمن در قرطبه ضرابخانه‌اى تأسيس كرد و سكه‌هايى كه از نظر وزن و نقش همانند سكه‌هاى دمشق بود ، ضرب كرد . « 4 » جانشين عبد الرحمن داخل ، فرزندش هشام ، شد . او بناى مسجد جامع قرطبه را كه پدرش آغاز كرده بود ، به پايان رسانيد . چند مسجد ديگر را نيز بنا كرد و قرطبه را به انواع بناها و باغهاى پرشكوه آراست . پل مشهور قرطبه را كه سمع بن مالك خولانى بر نهر وادى الكبير ساخته بود ، تجديد بنا كرد و در آن كار ، مالى عظيم هزينه نمود و خود بر بناى آن نظارت داشت . « 5 » اين پل از شگفتيهاى دنيا بود . طول آن سيصد ذراع و پهنايش بيست باع و ارتفاع آن 60 ذراع بوده است . در اواخر حكومت حكم بن هشام بن عبد الرحمن ( 202 ق / 818 م ) در قرطبه شورشى عظيم برپا شد ، چنان كه نزديك بود پايه‌هاى تخت قدرت او را متزلزل كند . . . شورشيان از مردم ربض ( حومه ) جنوبى قرطبه در كرانهء ديگر

--> ( 1 ) . نفح الطيب ؛ ج 2 ، ص 15 - 16 و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 215 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 176 . ( 3 ) . البيان المغرب ؛ ج 2 ، ص 58 . ( 4 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 215 . ( 5 ) . البيان المغرب ؛ ج 2 ، ص 66 و 68 و الكامل فى التاريخ ؛ ج 6 ، ص 148 و نفح الطيب ؛ ج 2 ، ص 27 .