در بنادر اسپانيا بيش از پيش رونق گرفت . بنادر مشرف به اقيانوس اطلس توسعه يافتند . شهر سويل ( اشبيليه ) و قادس با ليسبن ( پايتخت پرتغال ) رقابت مىكردند . « 1 » وضع اقتصادى اسپانيا بعد از تسلط فرديناند و ايزابلا بر اسپانيا سير صعودى داشت ، ولى پس از آن متوقف شد و دچار اختلال گرديد . . . ولى در زمانهاى بعد مالياتهاى جديدى كه بر عوارضى مانند استخراج و دادوستد طلا ، مرواريد ، چوب و حتى اغذيه و خواربار مورد احتياج عامه و حوايج روزانه ، صنعت وضع شد ، باعث گرديد كه كارگاههاى دستى بافندگى با مواد اوليه نباتات ليفى در سويل ( اشبيليه ) ، والانس و گرنادا و بارسلن داير گردد و در ديگر شهرها نيز رشته‌هاى ديگر صنعت رونق گيرد . بعدها در 1502 م دانشگاه سويل ( اشبيليه ) تأسيس شد و در 1505 م از طرف پاپ به رسميت شناخته شد . . . سپس كتابخانهء بزرگى از طرف پسر كريستف كلمب در اشبيليه و كتابخانهء معتبر ديگرى به فرمان فيليپ دوم در اسكوريال مادريد تأسيس گرديد . « 2 » اشبيليه از شهرهايى است كه آثار تمدن اسلامى ، اعم از معمارى و برخى آداب و رسوم ، در آن نمايان است . معمارى ساختمانهاى تازه‌ساز همه به طرز عربى و ساز و آواز و موسيقى و رقصهاى عمومى در اين شهر بىنهايت شبيه به الحان و آداب عربى است ، حتى خون اعراب در نژاد مردم آنجا بىتأثير نيست و بخصوص در ميان زنان بسيارى از اين شباهتها از نظر قيافه و اندام آنها بصراحت ديده مىشود . قديمترين بناى اسلامى در اشبيليه ، برج معروف ژيرالدا « 3 » است ؛ بناى مرتفع مربع شكلى كه از آجر قرمز ساخته شده و به برج مرتفع ميدان سن مارك « 4 » شهر و نيز و بسيارى از مناره‌هاى مساجد افريقا شباهت تمام دارد . احتمال مىرود كه برج مزبور ، گلدسته يا منارهء مسجدى باشد كه منصور بن ابى عامر در حدود 385 ق / 997 م در اين شهر بنا كرده و امروز به كلى منهدم شده و از ميان رفته است . ظاهرا اين گلدسته با گچبرى و حجّاريهاى برجسته و درهم پيچيده تزيين شده بود و در هر طرف آن ، چند طبقه پنجرهء ظريف باز

--> ( 1 ) . تاريخ اسپانيا ؛ ص 203 . ( 2 ) . همان ؛ ص 270 - 272 . ( 3 ) . Jiralda ( 4 ) . Saint Mare