اين جزيره رسمى از رسوم ايمان باقى است كه بيشتر مساجد خود را آباد نگاه مىدارند به بانگ اذان كه آشكارا شنيده مىشود در آنها نماز مىگزارند . . . در شهر پالرمو بازارهايى داير است كه بازرگانان در آنها تجارت مىكنند . نماز جمعه ندارند ، زيرا ايراد خطبهء جمعه بر آنان ممنوع است ، اما به عيد نماز مىگزارند و بر خلفاى عباسى دعا مىكنند . . . شهر كهنهء پالرمو به نام قصر القديم در ميان شهر نو قرار دارد . . در شهر كهنهء پالرمو ، كاخهاى استوار با ايوانهاى بلند و طاقهاى برافراشته و وسيع چشمها را خيره مىكند . . . از شگفت‌ترين بناى كافران كه ديدم كليسايى است معروف به كليساى انطاكى . به روز ميلاد مسيح كه عيدى بزرگ نزد ايشان است ، مرد و زن در آن گرد آمده ، جشن مىگيرند . . . اين بنا از شگفت‌ترين عجايب صنعت و هنر جهان است ؛ زيرا ديوارهاى آن از درون كليسا سرتاسر پوشيده از طلاست و الواح رنگين مرمر كه هرگز نظير آن ديده نشده و در تمام آنها قطعات زر نشانده‌اند . . . مورد اعجاب بيننده است ؛ اين كليسا را صومعه‌اى است كه بر ستونهايى از سنگ مرمر رنگين بنا شده و گنبد آن بر سر ستونهاى ديگرى افراشته شده و به صومعة السّوارى ( صومعهء ستونها ) معروف است و شگفت‌ترين ساختمانى است كه ديده شده است . لباس زنان مسيحى در اين شهر مانند لباس زنان مسلمان است و در عيد ( تولد مسيح ) دامنهاى گشاد مىپوشند ، شال بر خود پيچيده و روى خود را با روبند مىپوشانند و بيرون مىآيند . غالب آنان پيراهن حرير زربفت مىپوشند و كفشهاى طلايى به پا مىكنند و با زيورهاى آرايشى مانند زيور و آرايش زنان مسلمان و با بستن خضاب و زدن عطر در كليساهاى خود ظاهر مىشوند . « 1 » ياقوت در قرن هفتم هجرى عينا مطالب ابن حوقل را تأييد كرده مىنويسد : كم‌هوشى مردم بلرم به دليل خوردن پياز بسيار است كه دماغ ( مغز ) آنها را فاسد كرده است . « 2 » يك قرن بعد از ياقوت ابو الفداء در قرن هشتم هجرى مىنويسد : مقابل بلرم كوهى است كه از آن چشمه‌هاى كوچك بسيار مىجوشد و به ( كوه ) غربال موسوم است . « 3 »

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 404 - 406 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 483 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 237 .