منزلى سبته است ، در مغرب مكناسه با انحرافى به سمت شمال و . . . قصر عبد الكريم بر ساحل شمالى رودى است كه قبل از آن بصره قاعدهء آن بلاد بود و « علويان ادريسى » در آن سكونت داشتند . بصره را به سبب شير زيادى كه در آن فراهم مىآمد ، بصرة الذّبان مىگفتند . اين بصره اكنون ( زمان ابو الفداء ) ويران است و قصر عبد الكريم قاعدهء آن ديار گرديده است ، و نيز به آن قصر كتامه هم مىگويند . كشتيهاى پر كالا كه از بركات دريايى آنجاست از درياى محيط از راه رودخانه شهر به شهر درآيند . دو سوى رودخانه بصره ، از باغها و تاكستانها پوشيده شده است . « 1 » ابن بطوطه جهانگرد قرن هشتم هجرى ، هنگام بازگشت از سفر چندين سالهء خود قصد مسافرت به بلاد سياهان مىكند ؛ او مىنويسد : به شهر سجلماسه رسيدم . . . كه محصول خرماى اعلا و فراوان دارد . شهر بصره ( در مغرب ) از حيث محصول مانند سجلماسه است ، اما خرماى سجلماسه از آن بهتر است . « 2 » لئون افريقى در قرن دهم هجرى در وصف بصره مىنويسد : شهر بر قطعه زمين كوچكى واقع شده و شامل دو هزار خانه است . . . آن شهر را محمد بن ادريس ( دوم ) . . . در دشتى ميان دو برجستگى ( كوه كوچك ) در هشتاد ميلى فاس و بيست ميلى جنوب القصر بنا كرد . . . شهر ديوارهاى زيبا و عالى دارد . در تمام دوران حكومت ادارسه شهر متمدنى بوده ، در تابستان به لحاظ زيبايى اطرافش در آنجا اقامت مىكردند . . . بصره شهرى قديمى است . باغهاى فراوان و غلات ممتاز دارد . كشتزارهاى گندم آن نزديك شهر است و نهر كوس اين كشتزارها را آبيارى مىكند . بصره جمعيت بسيار و مساجدى دارد و مردمش به كرم و بزرگوارى مشهور بوده‌اند و هنگام حكومت ادريسيان پيوسته مورد قتل و غارت دشمنان بود و شهر را خراب كردند . از آن شهر غير از ديوارها چيزى باقى نمانده است . « 3 » مراكش شهرى است در كشور مراكش و مركز ايالت مراكش . شهر در جنوب وادى تنسيفت و در شمال كوههاى اطلس واقع شده و فاصلهء آن تا كازابلانكا دويست و چهل

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 177 . ( 2 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 2 ، ص 782 . ( 3 ) . وصف افريقيا ؛ ج 1 ، ص 310 و 311 .