درن واقع است و قبل از بنيان مراكش ، مركز بلاد اطراف بوده است . ابو الفداء به نقل از ابن سعيد مغربى مىنويسد : پيش از آنكه امير المسلمين يوسف بن تاشفين ، مراكش را بنا كند ، اغمات پايتخت او بوده است . اغمات ، خاكش خوب و نباتات و گياهانش بسيار است . از چپ و راست نهرها بدان كشيده شده است . گرداگرد آن را باغهاى بهشت‌آسا و بوستانها و درختان انبوه پوشانده است . جاى خوشى است . هواى خوشى دارد . رودى دارد چندان بزرگ نيست و از ميان شهر مىگذرد . اين رود از جنوب داخل شهر مىشود و از شمال شهر خارج مىگردد و چه‌بسا در زمستان آب آن يخ مىبندد و كودكان از روى آن مىگذرند . « 1 » لئون افريقى كه در قرن دهم اغمات را ديده در وصف آن مىنويسد : شهر در 24 ميلى مراكش در كوهپايه‌هاى كوهى از كوههاى اطلس واقع شده است . شهر شش هزار خانه دارد . در ايام موحدين بسيار آباد بوده است و مراكش دوّم ناميده مىشده است . اين شهر با باغها و تاكستانهاى خرّم احاطه شده است . برخى از باغها در دشت و برخى ديگر كوهها را مىپوشاند . . . رودى زيبا در شهر جارى است كه از كوه اطلس مىآيد و پس از عبور از شهر در رودى به نام تنسيفت مىريزد . بيابان ميان اين دو رود بسيار حاصلخيز است . مىگويند در اين بيابان پنجاه برابر جاهاى ديگر محصول مىدهد . بعضى مىگويند كه رودخانهء شهر در نزديك اغمات وارد قناتهاى زيرزمينى مىشود . « 2 » بصرهء مغرب ، شهرى قديمى در مغرب اقصى ، ميان طنجه ، فاس و مراكش ، در كشور مغرب ( يا مراكش ) واقع بوده است ؛ اكنون از اين شهر ويرانه‌هايى باقى مانده است . نام بصره مغرب از بصرهء بلاد عرب ( عراق ) گرفته شده است . « 3 » ابن عذارى مىنويسد : بصره آن هنگام كه شهر أصيلا نبود ، بنا گرديد . در هشت ميلى بصره كوهى است كه به آن صرصر گفته مىشده و در آن آب و ميوه فراوان بود و جايگاه قبيلهء مصموده بوده است و نخستين كسى كه بر بصره حدود چهل سال حكومت داشت ،

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 166 ، 181 . ( 2 ) . وصف افريقيا ؛ ج 1 ، ص 135 . ( 3 ) . وصف افريقيا ؛ ج 1 ، ص 310 و دانشنامهء جهان اسلام ؛ ج 3 ، ص 476 .