اغمات ، شهرى قديمى در جنوب شرقى شهر مراكش ، در كشور مغرب ( يا مراكش ) . اين شهر پس از مرگ ادريس دوّم و تقسيم مملكت او . . . سهم عبد الله بن ادريس گرديد . « 1 » يعقوبى مىنويسد : از سوس به ناحيه‌اى كه به آن اغمات گفته مىشود مىرسيم و آن ناحيه‌اى است پرنعمت كه در دشت و كوه آن چراگاهها و كشتزارهاست و مردم آن قومى از بربرهاى صنهاجه‌اند . « 2 » ابن حوقل در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى مىنويسد : اغمات رستاق بزرگى است كه در آن شهر پربركت اغمات قرار دارد و بازرگانى انبوهى با شهر سجلماسه و غير آن دارد . از اغمات تا سجلماسه دوازده منزل راه است و در پشت آن به سمت درياى محيط سوس اقصى قرار دارد . « 3 » مقدسى در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى ، اغمات را از شهرهاى سوس اقصى شمرده است . « 4 » به نوشتهء بكرى ، شهر اغمات در دشت واقع است و به دو شهر تقسيم شده ، يكى اغمات ايلان و ديگرى اغمات وريكه ، كه جاى فرمانرواى شهر و جايگاه بازرگانان و بيگانگان است . در اغمات ايلان بيگانگان وارد نمىشوند و ميان دو قسمت اغمات ، هشت ميل فاصله است . در اغمات رود باريكى جارى است كه از سمت قبلهء شهر به درون شهر جارى است و به آن رود تافيروت مىگويند . اطراف آن باغهاى فراوانى است و اطراف شهر نخلستانهاى زيادى است . شهر اغمات وسيع است و قبايل مصموده ، در كاخهاى آن به سر مىبرند . شهرى ارزان و پرنعمت است و اسبهاى باركش و سوارى دارد . از شهر نفيس سيبهاى بسيار خوبى به آنجا ( اغمات ) آورده مىشود . يك بار قاطر « سيب » نصف درهم ارزش دارد . اغمات چون هواى متعفّن دارد ، رنگ پوست مردم آن زرد است . در شهر عقربهاى گزنده بسيار است كه گزيده شده از نيش آن را درمانى نيست . بازارهاى اغمات بزرگ و آباد است . بازار اغمات وريكه روز يكشنبه ( يكشنبه بازار ) برپا مىشود . در آن همه نوع صنايع و كالاهاى بازرگانى وجود دارد . در آن بازار بيشتر از صد گاو و هزار گوسفند در طى همين روز ( يكشنبه ) ذبح مىشود . زن ميان آنها مشترك

--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 18 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 139 . ( 3 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 90 . ( 4 ) . احسن التقاسيم ، بخش 1 ، ص 315 .