حسين قرچانلو
351
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
رنگآميزى شده است . قوسهاى ميان ستونها با كاشى ( يا سراميك ) و طلا و لاجورد تزيين شده است و سقف رواقها از چوب منقوش بسيار ظريف ساخته شده است . ميان رواقها و صحن مدرسه چيزى شبيه پنجرههايى وجود دارد كه كسى كه در صحن است افرادى را كه در اتاقها هستند نمىبيند . اتاقهاى مشرف به رواقها ، ديوارههايشان به اندازهء قامت يك انسان ، كاشىكارى شده است . در سراسر مدرسه در طول ديوارها ( در قسمت بالاى آنها ) نوشتههايى وجود دارد كه تاريخ تأسيس بنا را نشان مىدهد و بيشتر آنها در مدح سلطان ابو عنان مرينى است . روى كاشيها با خط و حروف بزرگ سياه رنگ نوشته شده و در زمينهاى از كاشى سفيد رنگ قرار گرفته است كه مىتوان از مسافت و فاصلهء دور ، آنها را خواند . درهاى مدرسه همه از برنز ، ولى درهاى اتاقها از چوب است و در شبستان و سالن بزرگ مدرسه كه مخصوص نماز است منبرى ده پله وجود دارد كه همهاش از چوب آبنوس و عاج است و تحفهء گرانبهايى در اين مدرسه است . در اين مدارس بجز طلابى كه بيگانهاند و از شهرهاى ديگر آمدهاند ، طلبهء ديگرى زندگى نمىكند و اين طلاب زندگى خود را از صدقات مردم فاس و نواحى آن اداره مىكنند . در شهر فاس بيمارستانهاى متعددى است كه از نظر زيبايى دست كمى از مدارس ندارند . در گذشته افراد بيگانه فقط سه روز اجازه داشتند در فاس به سر ببرند . بسيارى از بيمارستانها هم در بيرون شهر قرار دارند كه زيبايى كمترى از بيمارستانهاى داخل شهر دارند ولى بسيار ثروتمندند . گويند در جنگ سلطان ابو سعيد ( مرينى ) كه سلطان نياز شديدى به مال و پول داشت ، دستور داد كه موقوفات و املاك بيمارستانها را بفروشند ؛ وقتى مردم از فروش آنها امتناع كردند ، او يكى از قضات و وكلا را مأمور كرد كه فتوا دهد كه اين بيمارستانها با صدقاتى ساخته شدهاند كه گذشتگان به پادشاه كنونى دادهاند . اكنون كه پادشاهى آنها در حال زوال است ، خوب است كه اين املاك فروخته شود ، تا جلو دشمن را با پول آنها بگيرند و پس از آنكه از شدت جنگ كاسته شد ، دوباره به آسانى مىتوان آن املاك را خريدارى كرد . در اين بيمارستانها اتاقهايى براى ديوانگان وجود داشت كه با زنجيرها و بندهايى بسته شده بودند . اين بيمارستانها كارمندانى از نويسنده ، پرستار و نگهبانان ، آشپزها و كسان ديگرى داشتند كه به امور بيماران رسيدگى مىكردند و هر